Prolog 12: Şeyda Hacızade

Şeyda Hacızade aslında bir kemençe ustası. Klasik Türk musikisi sazlarından kemençe yapımı eğitim ve icazeti almış. Ne var ki üniversite sonrasındaki arayışları bir gün onu kuklacılıkla karşılaştırmış. Bunda okulda aldığı farklı disiplin derslerinin de etkisi var. Tıpkı İsmet Terzi gibi biraz kendi kendinin ustası, metodu, öğreticisi olarak çalışmış Hacızade. Bizi misafir ettiği Galata'daki şirin atölyesinde, eski zamanlardan kalma bir üretim biçimini sabır ve inatla sürdürüyor... 

Read more

Prolog 11: Hasan Usta

Hasan Usta from Mustafa Emin Büyükcoşkun on Vimeo.

Hasan Usta'nın öyküsü çok spesifik bir zanaatın hikayesinin de tanıklığı. Endüstriyel koşullara üretilmesine karşın, ileri derecede ustalık ve kalifikasyon isteyen, özelleşme ve piyasalaşmayla çıraklık kurumunu yitirerek kaybolmaya yüz tutan cam üfleme ustalarından bir hikaye Hasan Usta. Onun hikayesini Süha Arın'ın Camın Teri ile beraber seyretmek, değişenin ne olduğuna bakıp, farkı birlikte anlamak gerek.

Read more

Prolog 9: Garabet Usta

Garabet Usta from Mustafa Emin Büyükcoşkun on Vimeo.

Belgeselin gayrimüslimler ve İstanbul'un ekallitleriyle kurduğu temasın bir devamı sayılır Garabet usta. Yaptığımız röportaj ve araştırmalarda, Karaköy'de ağırlıkla mümessilliklere dayalı sanayi ve ticaret hayatından bir kesit ararken, belgeselin metinlerini ve araştırma yükünü omuzlamanın dışında, herşeyine katkıda bulunan Ümit Aksoy, muhteşem sosyalliği ve ikna kabiliyetiyle Garabet ustanın ufacık dükkanına tesadüf etmiş ve onunla güç-bela röportaj yapmaya kandırmış. Ermeni cemaatine mensup bir esnaf olarak, tek başına büfe kadar bir dükkanda rızkını temin eden Garabet ustanın onca tanıklıktan sonra bu çekime yanaşmaması anlaşılır bir şeydi. 6-7 Eylül olaylarından Menderes'in idamına, Karaköy'deki kentsel dönüşüm projelerinden Türkiye'deki sınai hayatın değişimine Garabet Yayıcı çok acayip hikayeler anlattı bize. En koyanıysa şuydu, "Gitmek istemedim, ama yapamadım; kaldım"

Read more

Prolog 8: Zeki Usta

Zeki Usta from Mustafa Emin Büyükcoşkun on Vimeo.

"Onlar yokluk görseydiler, böyle eziyet yapmazlardı kimselere" diyor Siirt'li pazarcı Zeki Alyanak. 50 yıldır bu işi yapıyor, Fatih'in eskilerinden, adeta dedem gibi. Pazarcılığı Arnavutlardan öğrendiklerini, sonra işin Siirtli Araplara geçtiğini, şimdilerdeyse Mardinli, Diyarbakırlı Kürtlerin hal ve pazarlarda ağırlıkta olduğunu söylüyor. Göç ve mesleki demografiye dair ilginç fragmanlar. Zeki amcayla sabah namazında halde buluştuk, mal yaptık, pazara geldik, oğluyla birlikte tezgahı kurmalarını izledik, kahvaltı ettik. Müdavimiz, müşterisi olduğumuz Çarşamba pazarına bir de tezgahın arkasından bakmış olduk. Pazarların tedarik zincirindeki rolüne, halka taze sebze ve meyve ulaştırmaktaki başarısına, ekonomik ve kaliteli malı beslemesine dair çok önemli şeyler söyledi Zeki Usta ve ekledi "halleri şehir dışına taşımak istiyorlar, hapishane mi bu?" ve TOKİ'ye veryansın ediyor.

Read more

Prolog 7: Ahmet Usta

Tabaklama, herhalde eski zanaatler içinde en pis ve meşakkatli olanı. Hayvan derisinin, hayvan dışkı ve sidiği marifetiyle tüy ve hamlığında arınma işlemi olan tabaklama, genellikle şehirlerin mezbahane ve akarsularına yakın bölgelerinde yapılırmış. Kazlıçeşme de İstanbul'da bu özelliğiyle meşhur bir mıntıka. Ahmet ustanın mukim olduğu Gedikpaşa ise esasen eski İstanbul'un kalantor semtlerinden biri. Tıpkı Tarlabaşı gibi ekseriyetle Ermeni ve Rumların ikamet ettiği, tüm bedbahtlıklarına rağmen eski evlerin de cephelerinden anlaşılabileceği gibi ekabir bir mahalle. 6-7 Eylül'ü takiben şehrin gayrimüslim nüfusu zorla göç ettirildikten sonra geriye kalan bu mıntıka deri esnafının mekanı olmuş zamanla. Konyalı Ahmet usta da onlardan biri. Ketum haliyle mülakat yapmakta zorlansak da Ahmet usta giderek azalan ısmarlama ayakkabı işinde, ihtiyat hacı amcalara mest tipi ayakkabılar imal ederek rızkını temin ediyor. Kulak verelim...

Ahmet Bulut from Mustafa Emin Büyükcoşkun on Vimeo.

Read more

Prolog 6: Agop Paluyan

Agop Paluyan. from Mustafa Emin Büyükcoşkun on Vimeo.

Belgeseli çekerken karşılaştığımız en önemli hikayelerden birisi, eski İstanbul'da esnaf ve zanaat hayatını şekillendiren unsurların en başında gayrimüslimlerin geliyor oluşuydu. Hemen her meslek dalında başı çekenleri araştırdığımız çoğu zaman Ermeni, Rum, Yahudi, Süryani usta veya tüccarlarla karşılaştık. Bu karşılaşmalar aynı zaman, Türkiye'de "milli burjuvazi"nin nasıl üretildiğine, Cumhuriyet'in İstanbul başta olmak üzere, memleketi nasıl gayrimüslimlerden "arındırdığı"na, farklı etnisite ve inançların toplumsal ve ticari hayatta nasıl aktif roller oynadıklarına dair ilginç gözlemlere vesile oldu. Gedikpaşa'da ustalığa başlayan erken dönem kentsel dönüşüm politikalarıyla Demirkapı'da bir sanayi sitesine sürülen Agop usta bu sürgünle beraber Kapalıçarşı'daki Ermeni cemaatinden ve dolayısıyla has müşterilerinden de ırak düşer. İstanbul'da Ermenice klişe davetiye basabilen son usta olan Agop Paluyan, aynı zamanda Ermeni cemaatinin hafızası niteliğinde bir basılı arşive sahip. Eli öpülesi bir Palu'lu..

Read more

Prolog 5: Rabbani Usta

Rabbani Şaşmaz from Mustafa Emin Büyükcoşkun on Vimeo.

Kalkandelen'li, Vefa Spor'un eski forveti, Kapalıçarşı'nın son sırma ustası Rabbani Şaşmaz. Hakkaten orjinal, nev-i şahsına münhasır bir adamdı. Onun Balkanlardan İstanbula, Vefaspor'dan Kapalıçarşıya uzanan hikayesi, 60'ların renkli toplumsal hayatından da bir fragman sayılır. Rabbani Usta 80'i aşkın yaşıyla hala çarşıda Astarcı handaki atelyesinde, sim sırma işlemeye devam ediyor...

Read more

Prolog 4 Hüsamettin Yivlik

Hüsamettin Yivlik ile yaptığımız röportaj bu belgeselin en zengin görüşmelerinden biriydi. Çemberlitaş'taki Karababa Tekkesi'nin son Ahmet Sadık Yivlik'in oğlu olan Hüsamettin Usta, kıl testere ile sedef ve gümüş kakma sanatının önde gelen zanaatkarları arasında sayılıyor. Melami meşrebi, olanca mütevaziliği ve engin sohbetiyle Hüsamettin Yivlik geleneksel sanat ve zanaatların nasıl bir siyasal ve toplumsa hayatın ürünü olduğunu da bize hatırlatmış oldu. Üretim biçimi ve ilişkilerinin dünya tasavvurumuzla ilişkisin, medeniyet denilen şeyin fantazmalarla değil tam da bu üretim ve yaşam pratikleriyle vücuda geldiğini hatırlatan bir mülakat oldu. Uzun ve eksiksiz versiyonunu yayınlamak vacib sayılır.

Hüsamettin Yivlik from Mustafa Emin Büyükcoşkun on Vimeo.

Read more

Prolog 3: Broker Ayfer

Tüm bu "eski" esnaf ve zanaatkar taifesi arasında bir brokerın hikayesini anlatmak garip olsa gerek. Ne var ki Borsa Uzmanları Derneği Başkanı Ayfer Çor, kariyerine 90'lı yıllarda başlamış beyaz yakalı bir işçi olarak, bildiğimiz ışıltılı plaza anlatılarının dışında çok başka bir hikaye anlatıyor. Kapitalizme dair bildiklerimizin en klişe, karikatür temsili olan borsayı yapan, ayakta tutan hikayesi bu aynı zamanda. Hiç beklemediğimiz kadar insani, hatta yer yer nostaljik bir anlatısı var Çor'un. Tam da bunun için Hanlardan Plazalara yaptığımız yolculuğun finans bölümünde kendine bir yer buldu. Bir kulak verelim derim.

Broker Ayfer from Mustafa Emin Büyükcoşkun on Vimeo.

Read more

Prolog 2: Çaycı Sabahattin

Belgeselin ikinci bölümünün prologu olan Sabahattin Usta, Kapalıçarşı'da Zincirli Han'da mukim, şen şakrak, arı gibi çalışan Erzincanlı bir amca. Türk çayından pek hazzetmeyen benim hayatımda içtiğim en iyi çayı demleyen, fevkalade Türk kahvesi yapan -işinin ehlileri gibi o da Nuri Toplar'dan alıyormuş kahveyi- hususen zahter de demleyen, civardaki kuyum-döviz esnafının hürmet ettiği bir çaycı Sabahattin Usta. Bize hanın henüz yerleşime açık halini aktarırken, çarşının değişen esnaf ve ticaret hayatıyla alakalı da ilginç bilgiler verdi. Sabahattin amcaya gidin ve bir çayını için.

Çaycı Sabahattin from Mustafa Emin Büyükcoşkun on Vimeo.

Read more

Prolog 1: Temizlikçi Niyazi

Hanlardan Plazalara'yı çekerken, müşteri talepleriyle kendi estetik kaygılarımız arasındaki müzakere, 26 dakikalık programın ilk üç dakikasına koyduğumuz prologlarla sonuçlandı. Programın ilk bölümünün prologu olan Niyazi, Antepli bir taşeron temizlik işçisi. Gece gündüz milletin pisliğini temizleyen bir insan. Bir yandan çalıştığı mekana hayranlık duyarken, bir yandan da müşterilerle arasındaki muazzam sınıf farkına isyan eden, haysiyeti ayaklar altına alındıkça, onun tabiriyle "fors" atıldıkça öfkelenen bir abi. Türkiye'nin son oniki yılda yaşadığı gelişimi, gerçekleşen kalkınma hamlesini taltif etmemiz beklenen bir formatta programı Niyazi'yle açmak şüphesiz ideolojik bir tercihti. Saraylar yükselirken iştihamlı kapılarına değil, kimlerin sırtında kimlerin kanıyla yükseldiklerine bakmayı yeğleyen bizler için bu iş, hayata bakışımızı yansıtmayı ahlaki bir ödev saydığımız bir projeydi. Umulur ki mahcup olmayız...

Niyazi Polat from Mustafa Emin Büyükcoşkun on Vimeo.

Read more