iki arada bir derece islamcılıklar

Gezi ve Mısır İslamcılığı yeniden düşünmek için yeni fırsatlar ve bağlamlar yarattı. Şüphesiz ki saf, tekil ve sabit doğruların olmadığı bir konjonktürden bahsediyoruz. Dolayısıyla saf ve tek doğru fantezisine kapılmadan yaşadığımız anın İslam'a ve bundan mürekkep İslamcılıklara ne söyleyip, vaad ettiğine bakmak kötü olmasa gerek.

Gece Saraçhane meydanındayım. 5 bine yaklaşan bir kalabalık. Yan yana asılı dev Türkiye ve Mısır bayrakları. Mavi Marmaradan bu yana kitlesel eylemlerde sıkça görülen Türk bayrakları (Gezi'deki Kemal bayrakları gibi bu da aslında biraz bayrakçıların komplosu. Bununla beraber bayrakçıların varlığı da eylemlerin popülistleşmesin ve halk katılımı ile doğru orantılı) canlı yayın araçları, parkı gündüz gibi aydınlatan 10 kW projektörler. Hülasa biraz show, biraz coşku, epeyce 90'lar.

Aslında bu mobilite spesifik olarak Ramazan'da Müs-Genç bakiyesi İMH'nin Genç Hareket ekibinin organizasyonun tabanına yaslanıyor. Parkın etrafındaki yoğun araç parklanması, Başakşehir civarından toplaşıp gelen tabanın varlığına delalet. İHH altyapıyı kuruyor, Özgür-Der'e de goygoyculuk ve gaz verme düşüyor. Görünen o ki bu kombinasyon fena iş yapmıyor. Tabi 20 milyonluk İstanbul, siyasal iktidar ve ikballe örtüşen bir konjonktür için utanç verici bir oran ortada. Neyse çok takılmıyoruz. İslamcılar politik mobilizasyonlarını, siyasal iktidara ihaleye çıkaralı, gönüllü bir terk edişle sokaklardan çekileli neredeyse 15 yıl oldu. Bu tarihi not düşelim.

Mısır'da ise bambaşka bir tarih var. İhvan'ın küresel sistemle izdivaç girişimleri, Ordu tarafından akamete uğradı. Artık sistem mi Mursi'yi kustu yoksa Ordu mu durumdan vazife çıkardı orası meçhul. İşin sonunda Sisi'nin de kellesinin gideceği aşikar, bununla beraber İhvan'ın bu kadar kanlı bir son beklemediği de açık. Öte yandan sergilenen direniş de akıl sınırlarını zorlayan cinsten. Şu devirde sivil direniş konusunda böyle bir performansı pek az gördük. Tabi bunun bedeli oldukça ağır. Muhakkak olan bu bedelin kendi hafızasını ve siyasasını yaratacağı.

Mısır ile Türkiye'nin farklı tarihleri aslında burada kesişmiyor. Fakat Türkiye'de mevcut siyasal iktidarın tarihyazımı içeriden-dışarıya bu tarihi yeniden yazıyor ve kendi anlatısına dayanak haline getiriyor. 28 Şubat'ta İslamcıların ödemekten kaçındıkları bedel Mısır'dan devşirilirken, "başarısız bir darbe" olarak Gezi'de Müslüman halkın maruz kalmadığı şiddet ve yarat(ma)dığı hafıza Mısır medyasındaki katliam görselleriyle inşa edilebiliyor.

Bu içiçe geçen tarihyazımları, ödünç alınan hafızalar ve seküler şiddetin bedenlerde cisimleşen hatıraları  aslında söylem itibariyle eski ve demode fakat pratik itibariyle yeni bir tür İslamcılıkları da çağırıyor. Saraçhane'deki kitlenin 90'lardan fırlamış olması, fakat aradan geçen 20 yılı neredeyse hiçe sayan, olma-"mış gibi yapan" jesti ve tarihyazımı bu siyaseti "yeni" kılan şey.

Feyza Akınerdem yerinde eleştiri ve ikazıyla "Türkiye müslümanları ömürleri boyunca Batı'yı konuştuklarının yarısı kadar "devlet"i konuşsalardı bugün daha farklı bir iktidar olurdu." diyor. AKP tecrübesinin siyasal ve entelektüel bagajımıza yaptığı yegane katkı, iktidar yahut devlet cüzü adamakıllı tartışılmadan İslamcılığın tehlikeli ve kof bir fanteziden ibaret olacağıydı. Buna ekonomi-politik bahsini de parti tavrıyla ben düşeyim.

AKP'nin "göreli" ittifak, reform ve manevralarla Türkiyeli Müslüman toplumu özgürleştir-miş gibi durması, bilhassa referandumdan sonra gerek popüler siyasal söyleminde, gerek politik icraatlarında İslami ton ve formlara yer vermesi (balkon konuşmalarından okullarda din derslerine, içki yasaklarından      cami inşaatlarına) 2000'lerin ilk yarısına hakim, AB eksenli liberal iyimserliği hızla törpüledi. Yerini İslamcılığın, daha doğrusu bu tartışmada siyasal İslam'ın popülist argüman ve söylemlerinin bolca dolaşıma girdiği bir ortama bıraktı.

AKP'nin devşirme liberallerinin ciddi bir kısmı (Taraf'giller kısaca) bu noktada çatlayan ittifakı terk ederek yahut tasfiye edilelerek mahallelerine rücu ederken, sağ kanada yakın konumlanan (Oğur'giller ve şürekaı) yeni düzenin propaganda ve dezenformasyon aygıtını üstlendiler. Bunun kristalizasyonunu sevgili köşekadımız Hilal Kaplan üzerinden okuyabiliriz. Hrant ağıtlarıyla Taraf gastesinde kariyerine başlayan Kaplan'ın yeni düzende geldiği nokta Yenişafak'ta ağzında eğreti duran bir jargonla neredeyse Kenan Alpay (Rıdvan Kaya bile diyemiyorum) ayarında İslam(cılıklar) güzellemesi yazıyor oluşudur. Bu shifti düşünmek, bize Kaplan'ın kişisel kariyerinden ve şahsiyetinden bağımsız olarak bir düzenin temsilleri ve ipuçları hakkında verimli bir tasvir sunabilir.

AKP iktidarı, getirdiği göreli özgürlük ve genel itibariyle fake fakat kimi sembolik momentlerde son derece samimi (One minute, Somali, ekmek israfı kampanyası) jestlerle İslamcılığı en geniş ve popüler anlamıyla bir resmi ideoloji haline dönüştürürken, dile gelen ve vücud bulan bu "şey"lerin İslamcılığın tahayyül, talep ve telifiyle alakasını tekrar düşünmek elzem.

Tam da bu noktada söylem, temsil ve sembollerin muğlak ve boşgösteren dünyasından sakallı amcamız, üstadımızın bize bahşettiği sosyal bilimlerin en rahatlatıcı ve kafa açıcı eleştiri kategorisinin diline zıplayabiliriz. AKP'nin icra ettiği neoliberal ekonomi politikalarının bizi getirip eklemlediği yer küresel düzende, Gezi'deki kimi manipülatif dış hamlelerden görüleceği üzere çok da emin bir nokta değil.
Hal böyle iken bu meydanlar AKP muhibbanına, eski (93' model) ve yeni (post-referandum) yeni bi siyasayı açabilir mi?

İktidarı eleştirel bir kategori olarak gündeme getirmeden, ekonomi-politiği tartışmaya açmadan bu imkansız. Zira AKP'nin seleflerinin başaramadığını yaparak son derece muhkem bir şekilde tesis ettiği kapitalist kalkınma doruk noktasındayken bu üretim ilişkileri içerisinde böyle bir toplumsal mobilizasyon adeta imkansız. Zaten Mavi Marmara ve Mısır meselesinin hatta kısmen Suriye'nin ayyuka çıkmasının nedeni de biraz bu.

Zira Türkiyeli İslamcılar için, iktidar olmazdan da evvel dış siyaset, ümmetçi enternasyonalizm hem İslamcı siyasal tahayyülün somutlaşabildiği bir siyasal evren, hem de iç politikadar bedel ödemeyi gerektiren, büzzük isteyen hamlelerden kaçınılabilecek politik bir strateji idi. Taş atan Filistinli çocuğa methiyeler düzerken, hem Kemal demeden Kemalist rejime, "tağut"lara saydırmış olurdunuz, hem taş vs tank sembolizmiyle ezilen edebiyatının dibine vururdunuz, hem de hemen yanınızdaki Kürt meselesinde ne devletin ne PKK'nin yanında saf tutmak zorunda kalmadan meseleden bigane kalırdınız.

Bu kolaycılık AKP döneminde de pek güzel işledi, fakat bir fark ile; işte zurnayı zırt ettiren de bu. Zira AKP döneminde benimsenen dış politikanın şaşırtıcı ve şaşırtıcı olmayan bir biçimde ABD dış politikasıyla örtüştüğü bir gerçek. Hal böyle iken Somali'ye uzanan yardım elinin, Suriye'de dökülen gözyaşının, Mısır'la dayanışmanın bu politik hesaplardan en azından hükümet nezdinde bağımsız olduğunu düşünmek için naiflik sınırlarını zorlamak icab eder.

Meseleyi giriftleştiren tam da bu nahiflik, zira siyasetin duygular üzerinden icra edildiği bir konjonktürde, herkesin her vakada birbirini tutarlılık değil "samimiyet" testlerinden geçirdiği,  ahlak değil "vicdan" üzerinden yargıladığı bir ortamda hükümet politikaları ve politik hesaplarla belirli bir takım toplumsal ve duygusal reflekslerin örtüştüğü politik performanslar üstüne konuşmak için zor momentler.

Saraçhane'ye toplanan on binler gerçekten Mısır'a bakıyorlar, Adeviyye'ye dönük yüzleri. Fakat bedel ödemekten uzak, bunu bir politikaya dönüştürmekten ayrılar. "Yedirmeyiz" derken aslında biraz da başbakanı kastediyorlar. Zaten tam da bu momentte meselenin dışarıdan-içeriye tasarımı zuhur ediyor. Arada "Recep Tayyip Erdoğan" sloganları dahi yükselebiliyor. Peki bu kadar kan akarken akil ve salim bir bakışla failiyetlerimizi gözden geçirmek mümkün olabilir mi, ihtimal dahline girer mi?

İslamcılık, siyasal iktidarın resmi ideolojisi olmaktan çıkamadığı, tekrardan "atalar dini" ve bu sefer Kemalizm ile değil (haksözcüler gebersin) kendi ürünleri olan neo-Kemalizm ile hesaplaşmadığı müddetçe bu darboğazı atlatamayacak. Tahayyülü, vaadi ve teklifi olan bir ideoloji olması için hegemonik bağlarını gözden geçirmesi elzem. Meydanlar bunun zemini olabilir mi, beraberce göreceğiz .

Read more

Babamın Cesetleri

Babamın Cesetleri from KREK on Vimeo.


Tiyatro orucumuzda iftar vakti.

Berkun Oya'nın Türkiye tiyatrosunun bir tür Haneke'si olduğu düşünmeye başladım. Her oyununda aile, sınıf, insan meselesini tasfiye eden, masumiyeti yok eden, suçumuzu yüzümüze vuran bir adam. Bu cihetiyle de kıymeti büyük. Cesur ve dürüst.

Babamın Cesetleri'nin hikayesi savaş fotoğrafçısı baba, yönetmen olmaya çalışan abi, makina mümessili erkek kardeş, mutsuz karısı ve zorlu bir anneden ibaret. 

Yönetmenlik sancıları, bir filimi çekememiş olmak dramı haliyle bize koydu biraz. Makinacı kardeşin mülkiyet fantezileri, sahip olmak isteyip de gıpta ettikleri bu tabloyu dengeliyor. Bu adamların mutsuzlukları, cinsel ilişkileri ise ortak sayılır.

Savaş fotoğrafçılığı anlatısı başarılı. Şerif Erol'un tiradı efsane. Berkun Oya iyi bir diyalog yazarı olduğu kadar monolog sanatkarı da. Savaş fotoğrafçılığıyla son yirmi yılın tüm ahlak, insanlık ve görsellik tartışmalarını da bir çırpıda tasfiyesi etkileyiciydi.

Defne Kayalar'ın orta sınıf mutsuz ev kadını performansı dev. O donuk, obsesif, çaresiz ve düzenbaz hali çok iyi. İlişki arayışları, "benim çocuğum", flörtler Oya'nın iyi derlediği fragmanlar. Tüm bunları da muhafazakar ahlakçılığa bulaşmadan, dengeli ve adil bir çerçeveye oturtabilmesi başarı.

Bence oyunun en iyi tarafı, ha bu doğru, bunlar da kötü kolaycılığına bir an bile savrulmaması. Sırasıyla tüm karakterlerle birer birez özdeşleşip tiksiniyoruz. Her "öyle"nin bir de "ama böyle"si var. Bu bütüncül görelilik başarılı bir ahlaki episteme bana kalırsa. 

Oyunun nihayette bağlandığı, gitme ve kalma halleri, tanıklığın bedeli meselesi çok iyi. Epey boyutlu ve derinlikli bir tartışma ve buradan aileye bağlanmak zekice. Total olarak ahlak anlatılarının sığlığını derin sularda çok güzel boğuyor. Tuttum.

Babamın Cesetlerini en çok yeni Türkiye'nin muhafazakar insanları, küçük mahallelerinde dincilik oynayan gençler, kafaya sıkmak üzere olan orta sınıf ebeveynler seyretmeli. İbretlik bir çalışma.

Read more

Kaza ve Kadere İman

 

Her maden kazasından sonra siyasetçilerin, sorumluların, işverenin muhakkak telaffuz ettiği bir kelime vardır; “Kader”. Yaşanan ölümlerin“kaza” olarak adlandırılması kadar, vakanın “kader” kavramıyla açıklanması da , sekülerlik iddiasındaki siyasal ve iktisadi bir rejim açısından manidar olsa gerek. Rızanın ancak bu şekilde üretilebiliyor oluşu, işçilerin, halkın ancak bu dil ile sistemin vaadine ikna edilebilmesi, İslami kodların bu toprakların siyasasındaki işlevine, dolaşımına ve kullanım biçimlerine dair önemli ipuçları vermektedir.

İslam itikadında hayat ve ölüm irade kavramıyla açıklanır. İrade ise ikiye ayrılır, külli irade yani Allah’a has ve mahsus olan kudret, tüm yaratılmışlara ve kainata dair mutlak kuvvet; bir de cüzi irade yani yaratılmışın, kulun, mümin öznenin kendi tercih ve takdiriyle şekillenen fiillerdir. Maden ölümlerinden itikad bahsine nerden sıçradık diye sormayın. Zira mevzu tam da bir itikad meselesi etrafında dönüyor.

 

Modernizm duygu ile akıl, vahiy ile bilgi, inanç ile bilim arasında kurulu ikilikler üzerine bina edilmiş bir paradigma. Buna bağlı olarak Müslümanların modernleşme tecrübeleri de bu paradigma ekseninde gelişen pek çık tartışmaya tanıklık etti. “Batı’nın ahlakını bırakıp ilmini almak” fantezisi yahut “İslam akıl dinidir, evrenseldir” gibi tartışmalar temelde bilginin ve aklın kâinatta nereye konumlandırılacağı, hayatımızda, tercihlerimizde, siyasetimizde nasıl bir rol oynayacağıyla ilgiliydi. Bugün post-modern düşünce bize bu katı ikiliklerden sıyrılma, çoğul bir bilme de düşünme pratiği üretme ve nihayetinde mutlaklıklarımızdan vazgeçmeden görelilikleri, hissiyatı dışlamadan aklı, birlikte çokluğu, çoklukta birliği ifa etme imkânlarını açabiliyor. Öte yanda İslam düşüncesinde de buna imkân veren damar ve arayışlar mevcut.

 

İktidarların, sermaye sahiplerinin “bir aç gözlük saplantısı içinde”, apaçık kar hırsı ve tamahından kaynaklanan, basit tedbirlerin maliyete, insan hayatının risk yönetimine, iş emniyetinin kapasiteye tercih edildiği bir düzen var. Bu düzen, insan mamulü, hem de aydınlanmacı, rasyonel, modern insanın mamulü bir düzendir. Bu düzende iman ancak daha fazla çalışmak, kar ve fayda elde etmek, yükümlülüklerden sıyrılıp çıkara odaklanmak gayretinden ibarettir. Bu düzenin adı kapitalizm, güncel formuyla neo-liberalizmdir. Değer üretene asgari ihtimam ve saygısı olmayan, iş ile işçi arasındaki bağı ve emniyet ilişkisini taşeronlaştırma adı altında post-modern kölelik formlarına dönüştüren, nihayetinde insanı emniyetsiz, sahipsiz, selametsiz kılan bir sistemdir. İşçiye hakkını değil, kazandırdığı kadarını veren, onu verirken de binbir türlü usulle borçlandırarak geri almayı garanti eden bir Firavunluğun adıdır. Bu düzende ne Allah’ın kazasına ne de mukadderatına yer vardır.

 

Riyanın örgütlenmiş hali olan sağ siyasette, Allah’a ve dinine yaklaşım faydacılığın, sonuca odaklı düşünme biçiminin, çıkarların muhafazasının aracıdır. Din ile din için, Allah rızası içün değil, devletin ve malın bekası içün ilişkilenmek esastır. İşçinin can ve mal emniyetinden mesul olan, işçi canını verdiğinde hem işçiye hem Allah’a hesap vermekle mükelleftir. Hesap ise kazaya, kadere yani külli iradenin takdirine değil bilakis kulun kendi muhasebesine, cüzi iradeye dayanır. İşçiler, madenlerde, tersanelerde, kot taşlama atölyelerinde, kamyon kasalarında, fabrikalarda can veriyorlarsa iktidar ve mülk sahipleri onların can ve mal emniyetinin vebalini taşırlar. Muktedirlerin ve sermayedarların bu tasarrufları, hem dünyada ümmetin ve umumun, hem de ahirette Allah’ın soracağı çetin bir hesapla mükelleftir.

 

Bizler kaza ve kadere iman ediyor, vermekle ve sormakla mükellef olduğumuz hesabı tutuyoruz. Unutmuyoruz, unutmayacağız. Kardeşlerimizin canlarını alanlardan, onları göz göre göre ölüme yollayanlardan, insan hayatını kar ile ölçenlerden, can emniyetini risk maliyetine indirgeyenlerden ahdımız var. Yalan söylüyorlar, fakat ikna olmayacağız. Razı değiliz, Allah da razı olmayacaktır. Madenlerdeki ölümler ne kaza, ne kader, ancak cinayettir!

27 Ocak 2012'de, Emek ve Adalet Platformu sitesinde yayımlandı.
http://www.emekveadalet.org/arsivler/7838

Read more

tasarım bienali

iksv tasarıma da el attığında heyecanlandıydım. iki yıl boyunca birsürü toplantı ve etkinlik yapıldı, starlar getirildi, hazırlık çalıştayları düzenlendi. bienal geldi çattı. giderayak bileti de yakmadan nihayet görebildik. tabii sadece adhokrasi ve musibet sergilerini, şehrin binbir yanına dağılmış etkinlikleri takip etmek biraz zor. sergilerden edindiğim intiba üzeribe üçbeş kelam edeyim, bu da cumartesi hatıramız olsun.

musibet sergisi, ağırlıkla kentsel dönüşüm ve müdahaleler ekseninde kurgulanmış bir sergi. tasarımın şehir planlaması boyutunu ele almış ve katılım mekanizmalarını sorgulamış. bence mesele tasarımı tartışmak için epey alengirli, tarihsiz bir yerden konuşabilecek bir mevzu da değil, ki sergi böyle. janjanlı, hit işler var. neoliberalizm-akp ilişkisini mahyaya indirgeyen süper devyolcu kafalarda zekilikler, sulukule ağıtları, çirkin kent edebiyatı, hafriyat manzaraları var. fakat hiçbiri niye halkımın kasımpaşasında değil, niye benim milletim güle oynaya TOKİye koşuyor bakmıyor. yani tasarımın, müşterisi, muhatabi, talibi kim? cevap yok.

nihayetinde bence tasarım adına çok başarılı bi bienal değil. biraz daha fantastik, ufuk açıcı işler bekliyorduk. nihayetinde iksv tmmob değil, bu kadar toplumculuk oynamanın alemi yok. deniz palasa çökerken kentsel dönüşüm yok muydu? ama politik olarak faydalı bir sergi, pragmatik olarak tutarız yani. öte yandan kentsel dönüşüm alanındaki muhalefetsizliğin, tasarım ve mimari cephesindeki ufuksuzluğunu da bir kere gördük içimiz açıldı, cansevere rahmet okuduk. yan etkinliklerde de çok fantastik şeyler görmedik. paçavradan ayakkabı tasarlamak, yemek sergisi falan gibi goygoy işler bir de dönem ödevi tadında okul projeleri. hülasa bienalin daha alması gereken çok yol var. bakalım kusurluluk'tan kusursuzluğa yürüyebilecekler mi?

adhokrasi sergisi biraz iç açıcı. ağırlıklı olarak katılımcı tasarım, açık kaynaklı tasarım çözümleri, başka/daha iyi bir dünya için tasarımlar ekseninde, insanda güzel işler yapma hissiyatı yaratan bir sergi. işlerin bir kısmı epey eski, biraz katalogdan derlenmiş, haliyle siviltoplumcu leş şeyler de var. avusturyanın bi köyünde gençler açık havada bi yemek yapmışlar, ihtiyarlardan da tarif toplamışlar, olmuş memory/place. gelin bizim iftarlara da gathering görün dedim. bununla beraber güzel işler de vardı. buraya not düşelim. arkadaş bir de herkez 3D printera inanmış. tamam internet çıktı bilgi demokratikleşti de allahın CNC printerıynan materyal de erişilebilir olur mu? printera nutella koymuşlar vay efendim işte sokak satıcısı da böylece entegre olabilirmiş de falan filan. la printerla arnavut ciğeri, adana urfa da mı basacaksınız, şaka yapmayın olum? sora ordan bastığın taş çatlasa polikarbon, ne inşa etçen ki onlar? demir çelik yontar mı bu alet? nihayetinde CNC mantığı, güya üretim fabrikadan çıkacak, de-industrializatoin da gaza gelmeyin, twitter mı bu? bi de enzo mari'nin erişilebilir mobilya rehberi ile johan van lengen'in brezilyalı yoksullar için ucuz, verimli, sürdürülebilir yapı teknikleri manueli hoşuma gitti. ümmeti için ilim eden alimi severim, örnek alın la İSARcı, İLEMci, Boğaziçili serseriler.

recetas urbanas: ispanyol mimar abimiz santiago cirugeda'yı bant'ın bir sayısında keşfettiydim. bendeki mimarlık sevdasını depreştiren bir üstaddır, okuyanlara da hep anlatırım. eleman sevilla'da kentsel peyzaj yasasından yararlanıp tadilat bahanesiyle binaların cephesine iskele konduruyor, sonra da cepheye asılı, ama tabanı boşlukta, dolayısıyla arazi mülkiyeti olmayan havakondular yapıyor. fantastik barınma çözümleri, gerilla mimari. epey ilhamverici, güzel bir abi. amel defteri kapanmaz.
Sufi Plug Ins: elemanın biri, ProTools'a kültürel çoğulcu/postkolonyal perspektiften yaklaşmış. bizim medeniyetimizin kadim tınıları bu avrupamerkezci müzik tasarımında yer bulamıyo da plug in çakmış. iyi bi eleştiri, somut dertler. fikrini sevdim. kemal kardeşime adadım.
LesUx: bunlar neşeli dayılar. biraz kendilerini gizciliğe, andırgıranda, davinsi şifresine vermişler. kafalar da entel. parisin yeraltı dehlizlerinde, gizli geçitlerinde, saat kulesinde, tarihi kamu binalarında entellik peşindeler. korsan galeriler, sinema salonu, hatta restorasyona varan performanslar. bizde bu ahırkapı surlarında çilingir sofrası şeklinde cereyan ediyo ama tabi şarapçı abilerimiz bienal performansı olmuyor. yine de pampaların böyle gizli çete kafası, kamusal müdahale kaygıları hoş. saat restorasyonundan ceza davasının da kafasını aldım.

Read more

mezopotamya ekspresi

kitabı daha biyografi bir metin beklentisiyle alıp okudum. fakat açıkçası metin çandar'ın hakkındaki andıçlamaya dair uzun bir siyasi savunma olarak yazılmış. biyografik birikimini de burada avantaja çeviren çandar, metni bir hatıra şeklinde sunsa da pek çok detay metnin temel meselesini ortaya koyuyor.

çandar'ın "eleman" olduğuna dair iddialar için de çok malzeme var. PDA kökeni, özal danışmanlığı, bilimum kritik görüşmedeki kilik fonksiyonu her komplocu zihnin ağzını sulandıracak cinsten.

metindeki ciddi bir özal vurgusu var. güney kürdistan'la ilk ilişkilerin kurulması ve TC'nin yönetim paradigmasının değişimi meselesi önemli. dolayısıyla 10 senelik AKP devrimini aslında ölü doğan özal projesinin tamamlanması olarak da görmek mümkün. darbenin başbakanı olarak gelip dönüştürücü bir güce dönüşümü de enteresan. özellikle köşke çıkışından itibaren demirel'e ve orduya rağmen üstlendiği rol ve son süreçte kürt meselesinin çözümünde nerdeyse canı pahasına aldığı insiyatif epey ciddi gözüküyor. çandar da burada erdoğan'a atfedilen "siyasi kariyeri pahasına" imajını özal'ın bedelini canıyla ödediği bir anlatıyla itibarsızlaştırıyor. zehirlen iddialarını ciddiye almayıp tıbbi nedenlerle ölüm tezine yaslanması enteresan.

çandar'ın ırak savaşı sürecinde aldığı savaş taraftarı tavra dair anlattıkları da ilginç. anlaşılıyor ki çandar, amerika'nın ırak'a getireceği özgürlüğü kürt hareketi ekseninde, daha doğrusu güney lehinde olumlu bulduğu için destekliyor. bu şekilde güney'le yarım kalan projeyi tamamlama derdinde gibi. wolfovitz güzellemesi ise epey fantastik. ki kitapta sık sık ilişkide olduğu aktörlere dair benzer güzellemelerle bir meşrulaştırma çabası var. bu da siyasi savunma yaklaşımıyla örtüşmekte.

nihai olarak açılım sürecine dair tahminimden az malumat var kitapta. çandar'ın müdahiliyeti epey sonra 2010'da TESEV raporuna girişmesiyle başlıyor. raporun bitişi ve yayımlanışı ise 12 haziran seçimlerinden 2 hafta sonra, silvan baskınından 2 hafta önce. bu kritik zamanlama kaderini de tayin ediyor zaten. görünen o ki çandar'ın erdoğan önderliğine pek itimadı yok. çeşitli istişarelerde vurguladığı talepler epey net, çandar ısrarla siyasal çözüm, siyasal statü ile sorunun çözüleceğini vurguluyor. dolayısıyla bu işin trt şeşle, seçmeli dersle, taraf gazetesi kafasıyle, mehmet metiner basiretiyle "verdik bitti" yaklaşımıyla çözülemeyeceğini çok net bir şekilde belirtiyor. biraz da hikayenin düğümlendiği yer burası olsa gerek.

bir de devlet aklı var. AKP'nin çözüme dair ciddi adımlar attığı ortada. onun için silvan baskını veya habur gibi süreçlerin, ki habur'a dair karayılanın açıklamaları enteresan, bu ciddiyetten vazgeçirmesi çok mümkün değil. "başbakan çok adım attı, ama hayalkırıklığına uğradı, kalbi kırıldı" yaklaşımının altı epey boş. daha ziyade anladığım şu bizzat erdoğan'ın kendisinin de bu işe "her ne pahasına olursa olsun" inanmadığı. onun için ağzından bir defa alsın ne BDP'yi ne PKK'yi ne de öcalan'ı muhatap olarak kabul eden, özne olarak gören bir kelime çıkmadı. nihayetinde süreci dinamitleyen de bir şekilde bu. BDP'nin de kendi yerine öcalan'ı muhatap olarak dayatması da yine bu siyasal/kültürel ayrımıyla alakalı gibi. onun için çandar özal ile erdoğan'ı karşılaştırırken, 2005'teki diyarbakır konuşmasında "kürt sorunu" beyanatında pişman olan erdoğan'a "işte sorun budur, sorunun adını koyamamak, Kürt sorunu diyememek" diyor.


Cengiz Çandar Gündem Müzakere Özel'de ile  imctv

bütün bu büyük resmi, ilişkileri, kahramanları bir yana bırakırsak kitabın kürt meselesine ve benim kişisel siyasetime dair en çarpıcı tespitlerinden bir tanesi, çandar'ın TESEV raporunu hazırlayışı sürecinde edindiğini belirttiği şu kanaati; "Türkiye'nin Kürt halkını yakından tanımaya gayret eden bir kişi, PKK'nin bir örgüt olmaktan öteye, Kürtlerin bir "ruh hali" olduğunu bilir. Bu "Kürt ruh hali" olarak PKK, örgüt olarak PKK'den çok daha önemlidir ve "Kürt isyanı"nın itici gücünü de o "ruh hali" sağlamaktadır."

çandar da kitap boyunca onu mezopotamya ekspresi'ne bindirip ordan oraya sürükleyen iştiyakın biraz bu ruh halini paylaşmasına dair olduğunu anlatmaya çabalıyor. benim de çandar'a tüm sorunlu kişiliğine ve davutoğlu kadar "bu işleri biz çözdük" egosuna rağmen duymaya başladığım sempatinin sebebi bu. TESEV raporunu çalışırken de dinlediği tonla istihbarata karşın sorunu getirip siyasi olana, daha da önemlisi siyasi olanı belirleyen "ruh hali"ne bağlaması şu hayatta derdini güttüğümüz, çilesini çektiğimiz siyasanın zeminine dair çok önemli bir iddia. yabi bizi harekete geçiren şeyin tuttuğumuz, güttüğümüz hesap değil sorduğumuz ve vereceğimiz hesab oluşu. buluştuğumuz yer işte burasıdır...

Read more

uzun bir sonbaharın ardından: mukaddime

geçen sene bu zamanlardı. bosna'daydım. sonbaharın habercisiydi. hisar'da, talebelik hayatında, süregiden tempomda. hakikaten de öyle oldu. uzun bir fade-out dönemi yaşadım. genel olarak kasvetsiz ve huzurluydu. döndükten sonra da aşağı-yukarı bu haleti ruhiye sürdü. hatta bir kavle nazaran bu durum dönemeyişime dalalet imiş.

şimdi mevsimlerden güz, ışa dönmede. artık, muhasebe vakti. bizim icin hissiyatla, teessürle, tefekkürle dolu, ziyadesiyle kırılgan bir fasıl olacagğa benziyor. çok şey yaptık, bir o kadarını da yapamadık. şahitliklerimiz ve şehadet edemediklerimizle, ses yükselttiklerimiz ve ses çıkaramadıklarımızla, ayagğa kalktıklarımızla ve yere kapaklandıklarımızla bir sürü şey, an.

lisedeyken, dünyanın, memleketin pek de oöyle ufakken, çocukken anladığımız bildiğimiz türden bir müslümanlıkla, islamla, dincilikle dönmeyeceğini fark ettiydim. bu fark'ın yarası derindir. başka bir yol, yordam macerası, başkalıklar arayışı bizi uzun, ince, garib bir yola soktu. hisar bu yarayı derinleştirmekle kalmadı, genişletti de. mikroda boğaziçililerle, makroda akp tecrübesiyle geldigimiz nokta, aman beyni yakmayalim, motoru patlatmayalim tedbiriyle neyi kurtarabildiysek o, neyden kaçabildiysek orasından müteşekkil bir hikaye. garip gelişimiz, garib gidişimize de şahit. ama ögrendik, öğrenmeyi de.

işte liseliyken felan, haksözcüler habire şahitlik derdi. hatta başörtüsü yasağınınn iyi bir görselleştirme denemesi olan fotograf albümlerinin ismi de odur. gri bulutların altında, yumrukları havada, kara pardesülü, örtülerini göğüslerinin üzerine salmış ablaların taşıdığı beyaz pankartın üzerinde 'zulme karşı direneceğiz' yazıyordu. bu epik sahne neden peki? haksözcü abiler çabuk unuttular, çabuk gündemden çıkardılar, yahut yeniden üretim mekanizmalarını inşa etmede, kendilerine hatırlatacak sebepler yaratmada başarısız oldular. bizim de öğrendiğimiz bu oldu; direnmek için hatırlamak gerekir. hafiza hesaba dairdir. hafızan yoksa hesap veremezsin, hesap da soramazsın. işte ondan bu çetele tutuldu, notlar düşüldü. şahitlikten anladığımız budur. mukavemet için muhafaza; muhasebe icin hafıza.

işbu metin, bu muhasebe devresinin mukaddimesidir. hesap vereceğiz, hesap soracağız.

Read more

hatırlayacak birileri; hatırlatacak

deniz'e, alperen'e, dostlara ...

-genco gelir gelmez, hatta daha 
  gelmezden önce aradı,
   "abi  'araf'a gidiyor muyuz?" 
     biraz hemşericilik, biraz sanatseverlik 
       ve çokça da dinmez bir merak ve iştiyakla...-



deniz'le gitmezden evvel konusuyorduk, 'nasil bir ahlak?' diye. benim buna dair büyük cümlelerim olmadı, bir soykütüğüm. ama iyi kötü nerede hata yapıp, nasıl yanlıştan dönülebileceğine dair bir tecrübe var. mesela bi yönetmen kötü bi film yaparsa, kim onu uyarır, kim ona bu olmamış der, çeki düzen verir? o mekanizma, insanı dürtüp kendine getirecek, sapaktan patikaya döndürecek şey nedir? münkerden nehy, marufa emr kılacak.

lisedeyken iyi film seyrederdim. ama genelde yalnız giderdim. pek de sosyal bir genç değildim. kemal'le zeyd'den bir de birkaç arka sıralıdan başa okulda pek de tanıdığım yoktu. olanları da ikna ve organize edecek, tutup abidik gubidik festival filmlerine sürükleyecek medeni cesaretim. istisnalar haricinde sinema salonları kendi başıma kaldığım yerler oldu yani. ama arkadaşlarım da oldu. benimle beraber giden, gelen, festival listeleri dolduran. "abi hangi filme bilet alcaz" diye sıkıştıran, tarihleri hatırlatan.

üniversite temposu, lisede hayal ettiğimin çok gerisinde bir sonuç yarattı. festival gündeminden, film seyretme meşgalesinden giderek koptum. film seyretme, filmleri gündeme almak rutinimin dışına çıktı. yaptığımız filmlerle şuraya buraya gitmese, nerdeyse sinema görmeyeceğim. peki bu benim için bu film seyretmenin, sinemaya gitmenin, bu "ibadet"in sonu mu?

cevap hayır, zira dostlar var. bize hatırlatanlar, "hadi abi" diyenler, "neredesin?" diye sitemde olanlar. olmadı arayan soran, gelip kapıyı tıklayan, tutup yataktan çıkaranlar var. tabloyu dramatiğinden çizdik, gündeliğine de bakabiliriz. kokusuyla, tadıyla, sesiyle, imgesiyle, fikriyatıyla bize "hatırlatanlar" var.

insan unutur. her zaman hatırlamaz. birinin, birşeyin, biryerin hatırlatması gerekir, en azından çağrıştırması. kendi kendimize ayakta kalmamiız, kendi başımıza kıyama durmamıza imkan yok, saflaşmak lazıım. selam verirken sağ omuzdan sol omuza, fısıldadığımız, hatırlatır

benim bildiğim, gördüğüm bu hafızadır. hafıza da hatırlanır, hatırlatılır. insanın da kılavuzu ona hatırlatacak olandır. dolayısıyla ahlaktan kopmamak, istikametten şaşmak, adaleti elden bırakmamak da bu hafızayı ve hatırayı örgütlemekle mümkün. hatırlatan dostlarla, hafızayı dirilten momentlerle mümkün.

ahlaklı ve adil olmanın ön koşulu hafıza, hafıza içinse hatırlamayı örgütlemek şart.

Read more

orhan pamuk akıllı olsun mu?

genconun uyarısını dikkate almakla beraber, bunca yıl yanına yanaşmadığım, en azından trendy olmadığı bir zamanı kolladığım için suçumu hafifletebilirim sanırım. açık konuşayım, ben orhan pamuk'u sevdim. son vakanın ardından iyice sevdim. sıcak yazı da geçirdik bir şekilde. rüzgarlar başlarken belki bir özet geçsek fena olmaz düşüncesindeyim.

doğu-batı

deniz self-oryantalizm de dedi, ki doğrudur da. nihayetinde her yerliciliğin sonunda değeceği, varacağı makus talih. yine de pamuk bizim pozisyonumuzla batılının pozisyonunu, bu kategorilerin herşeye rağmen dirliklerini varlıklarını, aradaki gerilimi, cereyanda kalan bizleri derd ve mesele ediniyor. bu önemli birşey. yıllarca festivalde yönetmenin adı müslüman diye gittiğimiz onca kötü filme "ne diye" gittiğimizle aynı yere karşılık gelen şeyler bunlar. işin iyi tarafı pamuk bu gerilimle nasıl yüzleşeceğimiz, iyi-kötü nasıl başa çıkacağımızı da deneyimsel bir bakışla, hal diliyle anlatıyor.

III. cumhuriyet ve kemalizm eleştirisi

geç 70'lerde genç olan bir erken 80'ler edebiyatçısı olarak pamuk, kolejli olmanın sosyal muhitinin, dil bilmenin getirisiyle post-yapısalcı fikriyatla ve edebiyat eleştirisiyle arası iyi bir yazar. bu da ister istemez antipozitivizmi yüksek bir modernite eleştirisini beraberinde getiriyor. bizim gibi yobaz bünyelerde bunun yarattığı entelektüel ve politik haz yüksek tabii. pamuk, cumhuriyetin sefaletini zaman ve mekan düzleminde, insanın ve eşyanın hikayesini merkeze alan bir üslupla irdeliyor. hemen tüm metinlerinde (cumhuriyet öncesini konu alanlar da dahil) demirbaş olarak gördüğümüz bu yaklaşım, cumhuriyetin, kemalizmin bünyede yarattığı tüm şiddeti, şiddetin teessürünü (affect yani) iyi bir şekilde tartışıyor.

nişantaşı ve burjuvazi

pamuk'un en önemli malzemesi, kendisi, ailesi, muhiti, yani mahallesi. nişantaşında doğup büyüyen reis bize de haliyle kendi hikayesini anlatıyor. mahallenin ahalisi, topografisi, eşyası ve tabiatı her zaman anasırdan onun için. kimi zaman alattin bakkal gibi öykünün başkarakterine dönüşecek denli merkezde. yahut son romanındaki gibi tüm bir materyalite evrenine kaynaklık edecek denli hafızada. cumhuriyet'in aydınlama ve kalkınma fantazileri için habire inşaya uğraştığı, fakat muvaffak olamadığı milli burjuvazinin prototipleri yahut karikatürleriyle bezeli bu dünyayra dair sunduğu ayrıntılar, pamuk'u bugünün "millet" ve "devlet" tartışmasında önemli bir eksen teşkil eden "hep onlar yedi" söylemine dair stratejik bir pozisyona tabi kılıyor. türkiye burjuvazisinin karakteristiğinin iyi bir dökümünü çıkarırken, harcamayı da ihmal etmiyor pamuk. tüm modernlik iddiasına karşın hala iffetinin ve bekaretinin kaygısında olan sibel'in hikayesi gibi yani.

tecrübe-i der insan 
pamuk'u bize sıcak kılan da biraz bu sanırsam. çoğu zaman "ne kadar gerçek" dedirten, kendi biyografisiyle ziyadesiyle paralel, kimi zaman otobiyografinin sınırlarını zorlayan, "gerçek-miş gibi"nin şahikasını yazan pamuk son romanda, müzeyle beraber artık bu kulvarda tanrılığa oynuyor. masumiyet müzesi'nin epilogunda adeta manifestal bir şekilde büyük anlatı vs. küçük anlatı şeklinde kategorize ettiği, küçük insan iyidir, büyük kahramanlar kötüdür şeklinde sürdürdüğü yaklaşımıyla pamuk biraz hümanizan bir "minör" damarından besleniyor. bunun açığa çıkardığı tekil enerjiler ise, zengin bir edebiyat habitusu vaad etmede okuruna.

orhan pamuk'u neden seviyorum?
sevebilir miyim diye de sorulabilir. nihayetinde batıcı, liberal, (post)modern bir yazarla kuracağım ilişkinin islamcı bir gencin muhayyilesindeki durumu tartışmalı. uzunca zamandır bu mesafeyle zaten pamuk'a ve edebiyatına uzak durdum. gel gör ki, kara kitap ve masumiyet müzesinin ardından, bilhassa sonuncusunun bünyede yarattığı şiddet ve teessürden sonra bu adamda  beni çeken şey nedir sorusu vacib oldu. bunun da cevabı kısaca sıralarsak pamuk'un buraya ve buranın meselelerine dair tavrı ve insan durumlarını anlatmaya, hikayesini hafızasını sermeye dair iradesi denebilir. pamuk'un buraya dair meselesi kemalizm'den milli burjuvaziye, modern olma çabalarının gülünçlüğü ve travmasından bir türlü tutunamayan cumhuriyet karakterlerine pek çok farklı cephede kendini gösteren bir III. cumhuriyetçilik durumu (TKP'den dilimize yapışmış af buyurun) bize önemli bir eleştiri imkanı sunuyor. bir de üstüne, buraların deneyimlerine dair zengin malzemesi, kendi hikayenin izini sürdüğün arkeolojik bir zemin sağlıyor. taraf tecrübesinin AKP entelijansiyasında, ex-islamcı kanaat fabrikatörlerinde yarattığı etkiye bakarak islamcı-liberal flörtünün pek hayırlı sonuçları olduğu söylenemez. fakat salt bu açmaz, pamuk'un olağanüstü işçiliği ve zenginliğinin sunduğu düşünsel, estetik ve eleştirel imkanları elimizin tersiyle itebileceğimizi bir kes(k)inlik de yaratmıyor. sanırım orhan pamuk'u bunun için, bu sayede seviyoruz, denebilir.

Read more

bir kapıdan gireceksin

film seyretmekle, filmi okumak arasında bir fark var. bu fark film medyası ile kurduğumuz ilişki etrafında şekillenen iki ayrı kulvara işaret ediyor. filmeleştirisi ile "film studies" arasındaki fark bu. nedense film çalışmalarıyla aramda hep bir mesafe olmuştur. filmlere benim hissettiğim, gördüğüm, etkilendiğim gibi bakmayan, onları birtakım referanslarla, teorilerle, tarihlerle ve tarihyazımlarıyla konuşturarak, çarpıştırarak okuyan, filmleri adeta metinler gibi işleyen bu insanlarla, benim film edimim arasında nasıl bir fark var? kabaca bu duygu ile fikir arasında yüzeysel bir ayrıma indirgenebilir mi? kitabı okurken bu aklıma gelen sorulardan biriydi. 

Bu Kabuslar Neden Cemil, Mazi Kabrinin Hortlakları adlı çalışmalarından aşina olduğumuz umut tümay arslan türkiye'de sinema endüstrisinin ve fikir dünyasının en zayıf dallarından biri olan film çalışmaları damarında üreten az sayıda kalemden biri. türkiyede olmayan film teorisini, biraz sosyal teoriden, biraz eleştiri kuramından, bir ufak çağdaş kıta felsefesinden besleyerek filmleri masaya koyan, onlara mesai ayırıp ortaya düşünsel bir tartışma koymaya çalışan bu çaba ve emek takdire şayan. 

kitap bir derlemeden oluşuyor. ama niye, neye göre derlendiğine dair bir metin yok. yine az-çok bir kurgudan söz etmek mümkün. yakın dönem Türkiye sinemasını, deneyim eksenli bir hattan okumaya çalışan, bunu da küçük referanslarla besleyen genel olarak "edible" bir tarzı var kitaptaki metinlerin. bununla birlikte hepsine bu krediyi vermeye de imkan yok. 

yeşim tabak kosmos'u yazmış, ama metafizik bilgisinin zayıflığı filmi paganik formlardan okumaya pek yetmemiş gibi. bülent diken'in takva yazısı önemli. filmlerle sosyoloji adlı felaket kitaptan tanıdığımız bülent, filmin sahte dine karşı gerçek din ikiliği üzerinden islamın politik olumsallıklarına yönelikiyimserliğini fena harcamış. mesele komünizmdir diyerek emek ve adalet eksenin önemseyen islamcılar, buna dair politik arayışları olan islamcılar bir çırpıda silerek bildik ortodoksiden kaba bir ders vermeye çalışmış. adamın üslubu ve sekterliği karşısında takva'yı savunasım geldi yani. 

mithat sancar ümit ünal'ın 9'unu oğuzataycı bir yerden okumuş ve güzel kapılar açmış. deneyimselliği ön plana çıkaran üslubu yazıyı daha da sıcak kılıyor. fırat hayat var'a yüklenmiş çocukluk ve masumiyet ekseninden. bence yaklaşımı ve kavramsal bagajı iyi. ama işte benim bir türlü sevemediğim reha erdem sinemasını işçilikten çalan bu zanaat yoksunluğuyla nasıl okuyabiliriz bilmiyorum. fırat'ın yazısı kafamdaki kötü filmden iyi film yaratma şablonuyla epey örtüşüyor. daha doğrusu iyi olan film değil, fırat'ın okumasındaki film iyi. temsil yani falan.

fatih özgüven pis fukoculuk yapmadan recep ivedik serisini beden ve beyaz türklük üzerinden tartışmış. kitsch, itiraf ve bedensel yatırım gibi bilümum 90'lar fenomeniyle nurdan gürbilek'in topuk paslarıyla golleri dizmiş. tematik ve kavramsal allerjime karşın kitaptaki en iyi yazılardan biriydi. kötü filmin iyi yazısı yani. feride çiçekoğlu'nun 11'e 10 Kala yazısı yine deneyim ve hafıza merkezli bir yazı. inanılmaz teorik bir yığınak yapmamış ama yazı epeyi tatlı. hafıza tartışmasını da düzgün bir yerden yaptığı için kitapta en çok tuttuğum yazı oldu. 

ebru çiğdem'in çoğunluk yazısı bir badiou-ranciere alıştırması.beni kesmedi ama fena tartışmamış. mesut bahoz'u sevmiş, bizi de sevindirdi, fakat filmin 90'ların hatıra defteri oluşu dışındaki açılımlarını pek iyi irdeleyememiş gibi. film fazlasına müsait, içerik olarak. meltem'in çoğunluk yazısı hallice. iktidar meselelerine kafa yormuş, ama boşluklar var. son olarak sema kaygusuz'un bahoz yazısı da tatlı. filmin bu şekilde kıymet buluşu hoşuma gitti.

sonbahar, tatil kitabı, gitmek bu kitapta olsa ne güzel olurmuş da dedim. son kertede deneyim merkezli tavrı iyi. fakat genel olarak bütünlüksüz tavrı kitabı zayıflatıyor. yine de aralarda bağlar kurmak imkanı var. bu anlamda metin, film eleştirisinden film çalışmalarına bir köprü teşkil ediyor.zihinde yarattığı sorular bile bu yargı için ümitvar olmaya kafi.

Read more

Sürgünlerini Budayan Çınar

Mehmet Efe'nin 26 Ekim 1996'da Bursa Milli Gençlik Vakfı'nın davetiyle yaptığı bu konuşmasını Ülke dergisinin 3 Kasım 1996 tarihli 22. sayısındaki bir haber metnindeki orjinal ifadelerinden derledim. Konuşma metninin tamamı malesef elimizde yok. Haberi yazan arkadaşın konuşmayı bir ses kaydından deşifre ettiğini söylemişti Efe, fakat bu kayda ulaşabilmiş değiliz. Şimdiye ve bize de konuştuğunu düşündüğüm bu metni, yazarından, döneminden bağımsız olarak okunması ve tartışılması temennisiyle buraya koymak istedim.

...Sayısız müslüman vakfın tabelalarının yükseldiği Fatih'te,  Çarşamba Pazarı'nın bitiminde yüzlerce kadın, yerlere atılmış çürük sebzeleri toplarken, ahlaksızlık ve adaletsizlik almış başını giderken, gelecek korkusu altmış milyonun boynunu bükerken, insanlar hastanelerde, adliyerlerde, karakollarda rezil kepaze edilirken, kullarla Allah arasında dikilmiş ve yeryüzünü fitneye fesada acı ve umutsuzluğa boğan şeytan uygarlığı egemenliğini evrenselleştirirken; Müslümanlar nerede?

Yoksa Müslümanlar; katiller, ifritler, ahlaksızlar, düzenbazlar egemenliğini yeşile mi boyayacaklar?..

Müslüman aktörlerin, aydınların bizim adımıza kürsülere, vitrinlere çıkanların, politikacıların belirgin özelliği nedir? Onları Müslüman kılan nedir? Müslümanlığın sembollerinden söz ediyor olmaktan öte nedir kavgasını verdikleri şeyler? İnsanlara teklifleri, çağrıları nedir? Nedir karakteristik özellikleri? Cesur olmaları mı? İzzet ve vakar bir karşılık, bir katkı, bir cevap üretti mi; Rüstem'in halısına saplanan mızrak nerede? Hangi vakfın, cemaatin, derneğin elinde? 'İnsanları kula kulluktan Allah'a iman'ın özgürlüğüne çıkaralım diye bizi Allah getirdi buraya' diyen o mızrak nerede? Özgürlüğün ve adaletin bayrağı Müslümanlarda mı? Yeryüzünün şeytana karşı son umudu, yegane umudu olan İslam'ın mensupları, ümmet haritasının kalbinde yerinde sayıyor, çürüyor, yozlaşıyor...

Kamulaştırılmış, hizaya sokulmuş, ve kurumlaşmış dinin kişiliği, farklılığı, özgürlüğü, kendi iradesinin sorumluluklarını taşımaya imkan budayan ağabey ve hocalarına; onların ucuz işgücüne, uyuşuk ihtiyarlara çevirdiği Müslüman gençler hangi bayrağı taşıyor? Rüstem'in halısına saplanan mızrak: Hz. Ömer'in mızrağı, "Ya Ömer eğer yanlış yaparsan seni biz düzeltiriz" diyen eğri kılıçtan bağımsız mıydı?...

...derhal sahici, kendisi olan, geçtiği yerde iz bırakan, 'biz ve onlar yok, adalet ve herkes var' bayrağını yükselten, sıradışı, çağdışı, çizgi dışı, hiyerarşi dışı, ahlaklı ve imanlı bireyler olmaya...

Müslümanın baş çelişkisi, temel meselesi, hayatla temel ilişkisi nedir?

"Sadece Allah'a ve Resulüne itaat edin. Birbirinizle çekişmeyin, sonra korkuya kapılırsınız, rüzgarınız gider. Sabredin çünkü Allah sabredenlerle beraberdir." (Enfal: 46)

Mevzilerinizi terk etmeyin; birbirinizi, kurumlarınızı terbiye edin; farklılıklarınıza, müstakil bireylerinize, bağımsız çıkışlara şans tanıyın. Çınarın selameti, sürgünlerin cesaretine bağlıdır...

Aramızdan hapse girenler, yoksul düşenler, hastalananlar hep yalnız bırakılıyor. Cesaretin şansı yok gibi görünüyor, görmüyor musunuz? İdraklerinize giydirilmiş özgüvensizlik gömleğini parçalayın arkadaşlar!..

Read more

niye yazıyorum?

blog yazıyorum diye de düzeltilebilir aslında. ama sanırım mail gruplarındaki muhaberatı, kısa politik söylevleri, sağa-sola sataşmaları bir tarafa bırakırsak yegane yazma eylemim burası. ödev yapmayı bir yazma eylemi olarak görmüyorum tabii. biraz da yazmak kendin içindir ya zaten.

hikaye de burdan çıkıyor, kendine yazmak, kendi kendine konuşmak, dertleşmek. terapi değil. daha ziyade not defteri ile günce arasında düşünülmeli. zira elyazısı ilkokuldan beri sevmediğim birşeydir. hem solaklıktan, hem bileğim ağrıdığından. onun için klavye iyi, bir de işte mecra meselesi. ama bu mecra bir "kime?"ye akmıyor. olsa olsa "başkaları için mi?" diye sorulabılır, "için yani. kısaca da değil.

büyük anlatının çok peşinde değilim. ama yine emr/nehy diyalektiğine hala gönül veriyorum. insanlara değip değmeyeceğine dahir şüphemi korusam da, bir umuttur diyerek söz etmekten çekinmiyorum. şahitliktir, mesuliyettir deyip gor gor konuşuyoruz, yani yazıyoruz. ama ondan, ötesi değil. buna dair çabam, söze / kelimeye dair hususi bir kıymet/ ehemmiyet göstediğime delalet etmez. filimciyim. film yaparım. kralını da yaptım, yapıyorum yine yapacağım. birkaç sene evvel bir röportajda müslüman cenahta edebiyatın yaygınlığını kalem-kağıdın erişilebilirliğine bağlamıştım. bu önermeyi sözün hafifliğiyle güncelleyebilir belki. sonuçta yazı biraz hikayedir. onu şairle felan yapsın. blog da bana kalsın.

blog sayfasını açınca her defasında okunma rakamları çıkıyor. iki haneyi geçmeyen, makul bizi şaşırtmayacak rakamlar. bakarken bile utanıyorum bazen, biraz da aslında "kim okumuş acaba?" türünden bir merak, bir tür hafiyelik oyunu. sonuçta teknik sebeplerden ötürü burada da yayınladığımız "islamcı gençlik"in "bucümle" ile ilgili bildirileri dışında genelde okuyanlar da tanıdık, bildik insanlar. eş, dost, uzaktaki tanıdık. namahrem değil yani. faili meçhul yorumlar olmasa arada, kendi yağımızda kavrulup gitçez yani. ama anlaşılıyor ki failiyet, burada da mesela. kavgasını verdiğimiz konuşma, tartışma pratiği, sanal mecrada daha da sıkıntılı. doğal olarak. derdimiz insanlar değil yani, sen değilsin ey okur. Allah razı olsun, zahmet edip bu sayfayı açıyorsun, ama ben yazarken sana değil, ekrana bakıyorum. siktiir çekmiyorum, ama birbirimizi yanlış anlamayalım yani. dinlemek güzel bir şey tabii, öyle demiyor muydu "güzel şeyler bizim tarafta"da (yazamadığım burdan belli mesela, o oyun üstüne en az beş sayfa doldurmak niyetindeyim, iki paragrafta harcadık. yazık. )

 Foto: Feyzullah Yeşilkaya, Haziran 2012, Fatih

buraya genelde öfkemi, kimi zaman da kederimi kusuyorum. biraz iç dökme yeri, kimi zaman ağlama duvarı kıvamına da geliyor. ama işte mesela "hesaplaşma" meselesini ufak ufak kendi kendime tartışabildiğim bir şeye de dönüştü zaman içinde. bosna macerası biraz uzaktan erişim olayını teşvik etti. feysbuk belasını kapayınca biraz buraya yöneldim. onun da teşviki oldu bir kısım. sadece yazı değil, fotoğraf ve hissiyat kabilinden video de koyduğumdan içerik bir şekilde dengeleniyor. hep ayar da vermiyoruz, sanat sepet de var, film yazıyoruz. işimize bakıyoruz yani.

başlarken birilerine dair / yönelik bir hedef koymamıştım. geldiğim noktada da bu kendi kendinelikten mutmainim. söze vermediğim ehemmiyeti, mesaimle telafi ettiğimi düşünüyorum. bu da kafidir. benim insanlarla diyaloga, iki çift lafa, ima etmeye, göz ucuyla işarete talip olduğum şey sinemadır. bizim işimiz söz söylemek değil, hikaye anlatmak yani. alayına gider, affetmez. işte bundan mütevellit buranın hudut ve çerçevesinin başka türlü diyaloglara pek müsait olmadığını, ciddiyetini aşan söylenceye müsait olmadığını da bu vesileyle hatırlatmak fena olmayabilir. sözü ciddiye almayışımız, ister istemez söyleyeni de diskalifiye eder.

not defteri iyi birşey. sarı kaymak kağıtlı, deri ciltli güzel moleskineler gibi insanı yazmaya, birşey yapmaya, üretme disiplinine teşvik ediyor. gereken de bu zaten. kafandakini bir şeye dökmek, dökerken düşünmek, düşünürmek tartışmak, tartışırken geliştirmek. üretmek yani, eylemek. burasının buna vesile olduğunu, hissiyatımızı merama da elverdiğini görmek kafi. gerisi boş.

Read more

90'lar ruhu nedir?

bu ezgiyi ninni gibi dinlediğimi hatırlıyorum. aqra fm'li yıllardı. pederin suud'da inşaatlarda çalışırken getirdiği, dil kasetlerini dinlediği emektar pioneer teypten gelen biraz cızırtılı biraz billuri bir sesti bu.

bir takım seslerin açığa fışkırdığı, bir takımınınsa tüm şiddetle bastırıldığı vakitler. plak hışırtısı değil, kaset cızırtısı yani. bu müziklerin hikayesi de, müzikalite itibariyle tüm perişanlıklarına karşın, biraz bu nahif, kırılgan, tüm cihadkarlığına karşın aslında masum o tondur yani.

dönemine, kuşağına, tüm ihanetkarlıklarına karşın, ruhuna bin selam. babama da.

Read more

ramazan sıkıntısı

aslında mayıs olacaktı, ama mayısta genelde sıkıntıdan ziyade yorgun olurum. yetişecek tonla şey olur, bitmez, kaçar, pestil olursun. ama temmuz sıcağında hakkaten de sıkıldık. ramazan da sıktı yani. kimsenin oruç felan tuttuğu yok. iftar menüsü, belediye eğlencesi, tv magazini. oruç kafası. hiçbişi anlamadım yani.

***

bu ara epey ev hayali kuruyorum. ne olamadıysak o, biraz da arzular, iştiha belki. en son raylı dolap mekanizması kuruyordum kafamda. bağcılarda ev kirası bakıyordum. abuk-sabuk şeyler. olamamışlıklarımız yani. sıkıntılarımız. millet evleniyo gibi, belki onun gazı. ya da bitmeyen dramlarımız. ama sonuçta hayal nihayetinde.

***

ev'lenme işinin inanılmaz sınıfsal bir komplekse dönüşmesi, insanların kendilerini "daha iyi"ye layık görmesi, standartlarının olması, onlara köle olması felan. yorucu. alayı haneke filmi gibi. şaşırtıcı olan ağzı süt kokan bizimkilerin on senede nasıl buraya gelmesi. daha dün basride ciğer yer, çorluluda çay içerdik be. kadınlara aklım çok ermiyor, orada başka bir formasyon var. ama totalde ömür törpüsü birşey. insanı korkutuyor. lisedeyken sürdürülebilir radikalizm diye boşuna saçmalamamışız sanırım.

***

bu aralar en güzel şey orhan pamuk herhalde. niyetimden yedi sene sonra "öteki renkler"i okuyorum. ismail hoca sağolsun. yazma meselesine dair söyledikleri iyi ayarlar, belki bize gaz olur. bir de çok böyle buruk, hazin, loş şeyler yazıyor. memlekete dair çözümlemeleri de mustafa kutluyla yarışır. işçiliği zengin, bagajı müsait. akıllı.

***

dondurma denemelerinin ilki ovetexture oldu. bir tür nutellabi. ama bergamot-guanaja birlikteliği başarılı. bu hattan ilerlemek lazım. ofis mesaisinden sonra pazarlarda iyi malzemeye adancaz biraz. o anasonlu armut sorbe neydi abi? ezine peynirliyi anmıyorum zaten. allahtan doğurmuyoruz.

***

şehir tükendi. kış biraz ferahlatır ama miadı doldu. velespiti alıp diyarlara yelken açmalı. berlin bizi çağırıyor. saraybosna da yakın. hele şu filmi bi yapalım, bakalım mevlam ne gösterecek.

***

yahya konuk kitabına "cihadın mahrem hikayesi" (italik benden) demiş. hikayedeki "de te fabula"ya girip komünistlik yapmıycam. ama herhalde bizi esas çeken onun bize fısıldadığı mahremiyet. onun içindir ki mızraksız'la beraber bu metnin anlatısını da baştacı ediyoruz. konuk'un yaklaşımı, sorusu ve çözümleyiş üslubu burnumuzun direğini sızlatacak kadar aşina. cephelerde tutunamamanın, kutlu sevdada aradığını bulamamanın ve en mühimi gürbilek'in deyimiyle "anlatamama endişesinin" tazyikiyle yazıyor konuk, fısıldıyor bize. karanlık, loş bodrum katlarından, cızırtılı eski grundig teyplerden, tozlu 3. hamur sayfalardan gelen bir fısıltı bu. onun için mahrem belki de, ama umumi de. umumileştikçe de bereketlenen bir mahremiyet.

***

konuk iyi mi yaptı? efe ihanet mi etti? yazdıkları ifşaat mıydı, yoksa itiraf mı? tüm bu soruların şekillendiği zemin, bizim müşahhas ile umumi olana dair fıkhi çizgilerimizle paralel. hukuk meselesi, hesap sorunu yani. hesaplaştıkça netleşecek bir çizgi. belki mahremi olmak biraz hatırası, biraz hesabı olmak demek. hesaplaştıkça umumileşen, ümmetleşen birşey belki de mahrem. "mahremiyet" diye sığınılan, erişilmez kılınan, seküler ve liberal bir "özel mülkiyet" rejiminin dokunulmazlığına büründürülen de belki sorulamaz, konuşulamaz, telaffuz edilemez, hesabı verilemez / sorulamaz birşey olabilir mi? muhafazakarlık bir kaçış ideolojisidir diyorsak, mahremiyet söylemi onun evi olabilir mi? haramı nedir öyleyse mahremin? bizi mahrum kılacak olan şeriat nedir?

Read more

BuCümle özgür çıkıyor!

BuCümle özgür çıkıyor!

-II No’lu Bildiri-


İslamcı Gençlik olarak, Boğaziçili Müslüman öğrencilerin yayın organı BuCümle Dergisi üzerindeki himayenin vesayete dönüştüğü noktada bir çağrıda bulunduk. Sesimiz, sözümüz hür olsun, gür çıksın istedik. BuCümle ekibi sözüne sahip çıktı; “biz kelimelerin özgürlüğüne inanıyoruz” diyerek derginin son sayısını “SonCümle” adıyla, BYV’den bağımsız olarak internet ortamında yayımladı. Bu yayımın tüm niyet ve söyleminden bağımsız olarak önemli bir huruç olduğunu, derin bir yarılma yarattığını düşünüyoruz.

Çağrımızın ardından maruz kaldığımız ve ziyadesiyle aşina olduğumuz biz İslamcı Gençlik’e yönelik spekülasyonlar, hakaretler, yıpratma ve itibarsızlaştırma çabaları gelinen noktada BYV’nin ve BuCümle ekibinin yazılı beyanları ve derginin BYV’den bağımsız olarak yayımlanmasıyla değerini yitirmiş, hakikat bir kez daha apaçık bir şekilde zuhur etmiştir. Bu noktada bizler sözümüzün arkasındayız, itham sahiplerini de iddialarıyla başbaşa bırakıyoruz. Kimseyi kul hakkıyla tehdit edecek değiliz. Hesabımız müşterektir; görüşeceğiz, hesaplaşacağız. Zira biz hesap vermekle, hesap sormakla mükellef olduğuna inananlarız. 

Mahrem, müşahhas olandır. BuCümle ise “cümlenin bu tarafı”na dair konuşma iddiasındadır. Dolayısıyla derginin içeriği emek verenlerin ve himaye edenlerin değil cümlemizin tasarruf ve mülkiyetindedir. Yaşananlar şahıslara, kul hakkına indirgenebilir hesaplar değildir. Bizce salt vakıf mütevellisi ile dergi ekibi arasında bir müzakere nesnesi değildir. Cümlemizin meselesidir. Eylemimiz şahıslar arasında sırr olana değil, umumun arasında söz olana dairdir.  BYV kurumsal ve finansal kapasitesini, meşruiyetini mezun  ve mensup camiayı himaye ve uhuvveden alır. Asıl sorgulanması gerekenin bizim eylemimiz değil, Boğaziçi mezunları tarafından mensupları için üretilmiş imkanları sözümüzü tecrid ve ihraca sarf edenlerin meşruiyeti olduğunu düşünüyoruz.


BYV’nin, BuCümle ekibinin yazılarının söylemini İslami değil “sol” bulması ve bu sebeple dergiyi basmayı reddetmesi İslami mücadelenin bugün eşiğinde olduğu tarihsel bir kırılmayı işaret etmektedir. İktidarı değil adaleti, çıkarları değil ilkeleri, stratejiyi değil değerleri önceleyen bir dil ve imkan arayışında olan İslamcı gençlerin solculukla yargılanması, İslam davasından sapmakla itham edilmesi yeni birşey değil. Bundan 40 sene evvel de merhum Ercümend Özkan İslam Partisi’nin ilk bildirilerini yayınladığında dönemin milliyetçi-muhafazakar kalemşorlarınca “karpuz” a benzetilerek, “dışı yeşil içi kırmızı Moskova ajanı” olmakla itham edilmişti. Bir itham ve yargı ifadesi olarak “sol” , bu ithamı yöneltenin sosyo-politik konumunu açık eden bir ibaredir. Biz sadece söze değil failine de bakmak isteriz.


Sözümüzü “üslup” tartışmalarına hapsederek içeriğini duymazdan gelenlere hatırlatmak isteriz ki, biçim ile içerik birbirine öncelenemeyecek tevhidi bir bütünlüğü oluştururlar. Sosyal adaletten, emekten, mazlum ve mustazaf halklardan bahsetmek solculuksa biz solcu olmaktan gurur duyarız. Allah’ın kelamını anmak, Peygamber’in izini sürmek, insanca ve islamca bir dünya düşü kurmaktan ayrı görmediğimiz meseleler kimileri için elbette ki rahatsız edici, tedirginlik verici, huzur bozucu olacaktır. İşçi haklarına dikkat çekmek için yazdığı bir yazıyla yargılandığı DGM  hakiminin “Kızım bunlar sizin konularınız değil” diye azarladığı Sabiha Ünlü’nün hikayesi son on senede nelerin değişmediğini bize bir kere daha hatırlatmıştır. Hakikat bedelsiz değildir. Mücadelesine talibiz.

Yaptığımız çağrı sıklıkla BuCümle ekibine “rağmen” ama onların “namına” olmakla itham edildi. Biz dergi ekibiyle kısmen görüşsek, niyetimizden ve tepkimizden haberdar etsek, onları dinlesek ve beklesek de kendi adımıza konuştuk. Eylemimizin failleri ve muhatapları açıktır. BuCümle ekibinin maruz kaldığı basıncın yarattığı tahribatın farkındayız. Hakikatin bedeli olduğunu söylemiştik. Yine de onların bu süreçte incinmesinden, kırılmasından müteessiriz. Arkadaşlarımızın bu duruma düşmesini istemezdik. Dergi ekibini yıpratmamak adına gösterdiğimiz çaba, şedid bir üslupla saldıranları engelleyememiştir. Bu tartışmadan edindiğimiz tecrübe sözüne sahip çıkan bütün Müslüman gençler için öğretici olacaktır. Saflar netleşmektedir.

Süreç bir kez daha kendi gerçekliğini dayatmaktadır. Çatlağın derinleşmesi kaçınılmazdır. Meseleyi neden bu kadar büyüttüğümüzü, dergiye ve ekibine neden böylesi anlamlar yüklediğimizi sorgulayanlar var. Biz faillerine olduğu kadar, sözün bizatihi kendisine de kıymet veriyoruz. Derdimiz Boğaziçi ölçeğinde karşılaştığımız mikro iktidarların söz politikalarına karşın bir ses vermekti. Bugün burada basit bir dergi içeriğinde karşılaştığımız sorunlar makro ölçekte bu ülkede iktidarlarla karşı karşı karşıya gelen herkesin yaşadıklarının bir minyatüründen ibarettir. Büşra Ersanlı’dan Ali Akel’e, Şeyma Özcan’dan Enver Aydemir’e, Cihan Kırmızıgül’den Muhammed Cihad Saatçioğlu’na ses ve söz politikalarının mağdurları açıktadır. Bize düşen şahitlik ve “zulme ses çıkarma” sorumluluğuysa aşikardır.

Kimin sözünün makbul, kimininse merdud olduğuna karar veren iktidarlarla meselemiz var. Sözümüze tasallut eden, kardeşliği değil vesayeti dayatan, konuşmayı ve tartışmayı değil kapatmayı ve reddetmeyi tercih eden abilerle derdimiz var. Yeşil sarıklı ulu hocaların bize öğretmediklerini biz kendimiz söyleyeceğiz; ya bir yol bulacak ya da bir yol açacağız. Sürgünleri budamaya kalkanlar çınarın vahim akibetiyle karşılaşacaklar, altında kalan biz olmayacağız. SonCümle, yeni cümlelerin başladığı yerdir. Cümlemize hayırlı olsun.

İslamcı Gençlik*

*Kim bunlar diye soranlar, dudak büküp tahfif edenler de var. Biz Boğaziçi coğrafyasında, İslamcılığın hafızasını sahiplenen, davasını güden, mücadelesini yürüten gençleriz. Sözüne kafa yoran, çelişkilerini tahlil eden, yol arayan gençleriz. Sayımızın meçhul olacak denli çok olmadığının herkes farkındadır. Meselemizin nicelik olmadığı aşikar. Derdimiz, bireylerin biyografilerine, kişisel hesaplaşmalarına indirgenemez. İlle isim isteyenler, kim olduğumuzu iyi biliyorlar. Biz burada, karşınızdayız; ya siz neredesiniz?

Read more

hesaplaşmanın imkanı

-öncelikle baştan şunu belirtelim. bu yazı belirli bir topluluğun, kurumsal niteliği olmayan bir cemaatin deneyimleri ve hafızası ışığında yaşadığımız toplumsal ve siyasal duruma dair bir eleştiri üretme iddiasını taşıyor. iktibas ettiğim yazıya ve yazdığım eleştiriye konu olan faillerin otobiyografilerini, ilişkilerini, tavır ve tutumları burada malzeme etsek de nihayetinde şahsi ve muhterem olana saygımızı da yitirmemeye gayret edeceğim. mahremiyetin sınırları ile umumi ve toplumsal olanın başlangıç noktası ayrımı giderek daha geçişken ve belirli siyasal müzakerelere mevzu bir hal alsa da, yürütmekte olduğumuz tartışmaya halel getirmemek adına bu yazıda birilerinden bahsedeceğim ama "birileri"nden bahsetmeyeceğim. sütten ağzımız epey yandı, ondan. ayşe teyze yahut başka teyzeler, okurlar, arkadaşlar belki bu çıkarımlarımı abartılı veya fazla politize bulabilir. yine de kendi okumamı, tevil ve tefsirimi beyanda bir sakınca görmüyorum. belirli bir mahremiyeti ihlal ettiğim kanısı da oluşabilir. biraz da ayşe teyze'den aldığım cesaretle bunu tartışmaya açmak bir beis görmüyorum.

HANGİSİ? "HAK YOL İSLAM"MI? "HAYAT SEVİNCE GÜZEL" Mİ?
Geçenlerde tamamı arkadaşlarımın başörtülü, üniversite tahsilli kızlarından oluşmuş bir koronun konserini izledim. Sadece hanım izleyiciye yapılan konser her şeyi ile çok güzeldi. Konser "hayat sevince güzel" şarkısı ile bitiyordu. Salondaki yaşlı genç hepimizin iştirak ettiği bu şarkının ardından genç kızlar "hayat sevince güzel" sloganı atınca "hak yol İslam"dan "hayat sevince güzel" e gelen güzergahı düşünmeden edemedim. Nereden nereye sorusunu paylaştığım annelerden de "her ikisi de olmalı, biz yanlış yaptık, birincisine önem verip ikincisini kaçırdık ve mutsuz olduk" sözlerini de işitince çelişkiler yumağı halimizi bir kez daha fark ettim. Kendimi bunların hiç birisinin dışında tutmuyorum. Başkasını anlamaya çalışırken kendimi de anlamaya çalışıyorum. Korodaki çocukların bir çoğunun ailelerini çok önceden tanıyorum. Hepimiz o dönem üniversiteli başörtülü bir azınlık gurubuyduk. Aramızda ailelerine rağmen örtünenler de vardı, ailelerinin isteği ile örtünenler de. Ancak hepimiz bireysel özgürlüklerimize düşkündük, başörtüsü kendi tercihimizdir vurgusunu yapıyorduk, hayatımıza dair kararları kendimiz veriyorduk. Din adına dayatılan geleneklere, Cumhuriyet'in dogmalarına, modern dünyanın dayatmalarına, tüketim kültürüne karşı direnerek "İslami bir hayat" kurmaya gayret ediyorduk.
Kendi bireysel özgürlük alanımıza kimseye müdahale ettirmezdik. İnançlarımıza göre yaşarız, bize kimse karışamaz anlayışı o zamanın ruhu olarak bünyelerimize işlemişti.

Epeydir düşünüyorum. O zaman verdiğimiz mücadeleyi çocuklarımız aynı argümanlarla başka bir hayat tarzı için bize karşı verselerdi ne yapardık acaba? Tıpkı bizim ailelerimize söylediğimiz gibi "hayır, ben senin inandığın biçimde inanmıyorum, senin doğrularına göre yaşamak istemiyorum" dese... ne yaparız? (Bunları yazarken kendimi Allah korusun derken buldum)

Onlara "bu sizin özgürlük alanınız" diyebilir miyiz? Onlara ne kadar özgürlük alanı bırakırdık kısaca?

Örtünmenin gerekçesini namusa bağlayan gelenekçi İslamcı yaklaşıma karşı mücadele eden, erkeklerin eşleri üzerindeki tahakkümünden, eşin görevlerine birçok noktada İslam'ın esasına vurgular yapan özgürlükçü dindar anneler olarak kızlarımıza aktardığımız değerlere neler oldu konusunu tartışmamız gerekiyor.
Benim genç kızlığımda, sonrasında örtünmeyen de örtünen de arkadaşlarım oldu. Onları ne daha iyi ya da daha kötü, ne de ayıplama ya da onaylama duygusu ile değerlendirdim. Arkadaşımdılar o kadar. Ancak bugün muhafazakâr ailelerde gördüğüm tersi tablo kendi gençliğimize götürüyor. Bir zamanlar bize "aaa örtünmüş" diye hayret edenlere verecek çok cevabımız vardı. Peki, bugün "aaa falancanın kızı örtülü değil, ne ayıp" diyen kendi sesimize karşı verecek cevabımız var mı? Bir başka taraftan da Cumhuriyet rejiminin dogmalarına karşı çıkan ruhumuz, muhafazakârlığın dogmalarına neden boyun eğiyor. Kendimiz için savunduğumuz özgürlükleri çocuklarımız için de bir değer olarak savunduğumuz zaman belki de gardırop Müslümanlığı tanımına karşı durabiliriz. Yoksa geriye dönüp baktığımızda bıraktığımız izlerin hiç birisi İslam'ın esas değerlerine ilişkin olmayacak.

 yazının tamamı için

III. dönemin, yani AKP'nin 12 haziran seçimleri sonrasında elde ettiği zaferin ardından gelişen III. iktidar döneminin, iktidarda doldurduğu 10 yılın son devresinin bizim cenahta; yani İslamcı hafızayı taşıyan yahut hatırlayan kesimlerde yarattığı genel trend bir tür özeleştiri. bir tür, zira bu özeleştirinin devrimci bir hesaplaşmadan, hukuğu olan bir ödeşmeden ziyade üstü kapalı günah çıkarma yahut sorumluluğu üzerinden atmaya yarayan kaçamak itiraflardan oluştuğunu gözlemliyoruz. sonuç itibariyle hesap vermek ve hesap sormak üzere kurulu bir itikadı terk edenlerin, hukuku, hafızayı, bedeli gündem dışına alanların da yapabileceği bundan ibaret. hakikatten biteviye kaçmak, çözümü kaçamak yanıtlarda aramak.

ayşe böhürler, yani benim ayşe teyzem, üzerimdeki bedelini ödeyemeyeceğim hakkını bir yana bırakabilirsem, siyasal kariyerini ve mevcut pozisyonun savunabileceğim, üstlenebileceğim birisi değil. siyasal anlamda "birisi" yani, yoksa benim için ziyadesiyle "biri" orası başka. yenişafakta 2006'dan bu yana yazdığı ve benim -daha iki sene oldu zannediyordum ama neredeyse altı sene olmuş- son iki senesini daha dikkatle takip ettiğim yazılarında belirli bir hafızayı çağıran, onu da hesaba dahil eden ve şimdiye dair salt "nasıl" diye değil "neden" diye soracak kadar sesini yükseltiyor. benim de daha ziyade hoşuma giden, heyecanlandıran kısmı işin bu tarafı. ayşe teyzenin yazılarında bir şekilde ortak olduğumuz bir hafızaya, cemaata, ortama ve döneme dair verdiği referanslar da ufak kimi zaman ürkek adımlarla dahi olsa onunla bir tür hesaplaşmaya, o hafızayı bugünle konuşturmaya ve soru sor(dur)maya yönelik mütevazı ama dirayetli çabası.

gündelik, bireysel ve görece -bizim açımızdan tabii- mahrem olanı, politik olanın mevzusu ve gündemi yapmak biraz post-yapısalcı siyasetin meselesi. büyük anlatıdan, makro iktidar hesaplarından, hegemonik ilişkilerden, ataerkil düzenden kaçınan bir siyasal temayülün siyasal metodolojisi. bizim islamcılığımız da böyle bir "post"luktan beslenen ama metamorfik bir "sonra"ya değil, ihyacı ve inşacı bir "neo"ya talip bir islamcılık olduğundan siyasetimiz de biraz buralardan besleniyor. bu işin teorik kısmı tabii. bundan ayırmaksızın fiili gerçeklikte de hem şahsen hem de bir şekilde örgütlü/ örgütsüz ilişkiler itibarıyla içinde bulunduğum cemaatin, sosyal çevrenin koşulları ve hafızası da biraz böylesi bir siyaseti çağırıyor.

bu cemaati biraz açmak gerekir kanımca. cemaat derken tabii bir tür topluluğu kastediyoruz, bugünkü popüler siyasi kültürde dolaşımda olan manasıyla değil. büyük çoğunluğu taşra kökenli, pek azı istanbul doğumlu. kaba bir hesapla büyük kısmını '78 kuşağına dahil edebiliriz. ±10 hesabıyla yapmak lazım bunu tabii. yani daha kaba bir genellemeyle '60-'70 doğumlu olanlar. '70'lerin ikinci yarısnda, kimisi '80 sonrasında üniversiteye girmiş, henüz örtünmeyenler dışında pek çıkamamış bir kuşak. ekserisi tıp fakültelerinde okumuş, çok erken olmayan yaşlarda evlenmiş, aile kurmuş insanlar. aralarında hapse düşeni hemen hiç yok, taşradaki ailelerini de iyi bir mülkiyetleri olmuş, yılmaz güney değiller yani. işte ben, biz o kuşağın evlatları arasında görece ikinci nesli oluşturmadayız, birinci nesil kör topal da olsa imam-hatip bitirip bir tür zorunlu sürgün koşullarda yurtdışında okuyup bugün artık bebekli olanlar. ikinci nesil de benim de mensubu olduğum henüz üniversite bitiren, ekserisi süratle evlen(diril)en, yeni orta sınıflıklara talip pırıl pırıl insanlar.

yukarıdaki kısa biyografiden anlaşılacağı üzere bu kuşak sosyo-ekonomik ibreyi üniversite yıllarında dahi iyi halli işçi ailesinden hızla alt-orta sınıflığa yükseltmiş, bugünse gayet küçük burjuva hayatlar yaşayan bir kesimi oluşturuyor. şehirliliğin getirdiği kültürel gelişim kendi içinde pek lisansüstüne erişmese de bugün artık akademisyenliğe, kültür endüstrisine talip bir jenerasyonun ebeveyni olmakla övünülüyor. müziğin caiziyeti tartışmasından, (kız) çocuklarına gayet harem esintili fantezilerle ud-kanun-keman dersleri aldırmaya varan, kendi fıkıh-hadis-tefsir okumalarından çocuklarına etsiz sütsüz "abi" ve "abla"lar tarafından verilen gayet kontrollü ve acısı alınmış içeriği ve sorusu olmayan islami ilimler dersleri aldıran bir kuşak yani.

cesaretimi bir kez daha ayşe böhürler'in bu kuşağın fiillerini ve kendisinden sonrakiyle ilişkisini masaya yatıran eleştirelliğinden aldığım belirterek devam ediyorum. ayşe böhürler tam da bu tespitlerle soruyor "nereden nereye?". kendi kuşağının İslama, (müslüman) kadınlığa, hayata, devlete dair meselesinden ve tartışmasında  bugüne ne kaldıyı soruyor. sorunun sorulduğu mekan ve vaka da epeyi manidar. böhürler salt kızlardan oluşan bir hanende meclisinde okunan bir şarkının sözlerinden yola çıkarak, hissettikleri yazıyor. bayağı affective bir durum sözkonusu olan, politikasına yansıyan. başkalığı hedefleyen bir siyasal iddiadan, şimdiliği, dünyaluğu arzulayan bir siyasa evrilen bir dünya görüşünü merceğe alıyor. sorduğu soru ve hissettiği çelişkiye karşın aldığı cevap da önemli "her ikisi de olmalı, biz yanlış yaptık, birincisine önem verip ikincisini kaçırdık ve mutsuz olduk. 

radikalizmin önceleyici siyasetin bedelini bireyin "bireyliği" öder. radikal siyasetin ardıllarının, muhafızlarının hatıralarında, hele ki bir de siyasal bir revizyonizm sözkonusuysa hep "yaşanamayanlar" yer alır. hayatın zevklerinden, güzelliklerinden dem vurulur. bundan etkilenen bir kısım radikal hatırada "radikaldik ama pek de mutluyduk" tadında artık meşrebine göre kadınlardan, meclislerden, olmadı çay sohbetlerinden, dağda köze gömülen patateslerden dem vuran bir literatür dahi mevcut. sonuç itibariyle ister revizyonist ister radikal olsun siyasal olanın şiddetiyle cedelleşemeyen, onu sürdürülebilir, tutarlı bir forma dönüştüremeyen her bireyin yaşadığı açmazlar bunlar, hep böhürler'in hem de ona cevap veren "teyze"nin yaşadığı. tabii kendi siyasal savruluşlarını, çözülüşlerini, terkedişlerini bir mutluluk/mutsuzluk dikotomisiyle açıklayan siyasal akıl, yegane meşruiyetini dünya nimetlerinden faydayı yol eden bir hatta bağlıyor. hal böyle olunca, her yer roma.


kendi savruluşunu, çelişkilerini çocuklarının yaşamamasını bir değer, bir ilerme kılmaya gelince. islamcılığı bir tür post-kolonyal siyasal tecrübe, faillerini de aynı minvalde modernin taşrasından merkezine "ilerleyen" bireycikler gibi ele alabilirsek, sözkonusu ilerlemenin de nihayetinde iddiadan vazgeçişe dayanan bir mantığa sahip olduğunu tesbit edebilir. peki hakikaten de vaz geçebilir miyiz? benim tecrübem, kuşağımın tecrübesi bunun pek de mümkün olmadığını, çok yüksek ahlaki bedeller gerektirdiğini gösteriyor. bizden öncekilerin ödemediği bedellerin, tüketmediği tartışmaların, yapmadığı hesaplaşmaların yükü ve faturası omzumuzdayken hayatta bir yol tutmanın, bir yol almanın, bir yol açmanın imkanları ortada. dolayısıyla ayşe böhürler'in yaşadığı çelişki bugün daha kompleks haliyle bize de miras.

yazı kendi kuşağının yazıp/çizenlerinin -hepsine teyze dediğim, dizinde büyüdüğüm, çocuklarıyla akranlık ve kavga ettiğim insanlar bunlar- yaşadığı bir hayalkırıklığı duygusuyla açılıyor.yaşanan hayalkırıklığı aslında yirmi yıldan bu yana bildiğimiz, hissettiğimiz, gördüğümüz ve öngördüğümüz bir siyasal fenomenin artık yüzleşmek şöyle dursun bir vidannjörün tam durduğumuz yerde infilak edip kanalizasyonunu üstümüze boca edişi -evet izzet yasar- gibi zuhur etmesi esasen. böhürler'in cesareti aslında bu zuhurun da bir etkisi aslında. içinde bulunduğumuz siyasal şizofreni halinde %50'ye dahil akli melekelerini en azından hafızasını tamamıyle yitirmemiş ufak çaplı bir gürühun -istanbul islamcılığının çekirdeği diyelim bunlara- küçük çığlıkları bunlar. 

çığlık biraz hafife kaçmış, iradesiz gelmiş olabilir, ama değil. böhürler'in evvelki yazılarında da yaptığı gibi, kendi failiyetini de dışlamaksızın yazılarında merceğe aldığı, eleştirel bir tavır takındığı fiilleri kendi sosyal çevresine referansla faillerini de içererek köşesine taşıyışı, mehmet efe ve akif emre'den sonra benim İslamcı camiada gördüğüm en cesur adımlardan birisi. cesareti el'an yazdığı yazıda değil. fakat sorusunu sorma, kaynağını arama ve hesaplaşma biçiminde. kaçmayan, aynaya bakan, durduğu yeri bilen bir bakış. işte bu bakış, yaşadığımız bu iktidar tecrübesinin yarattığı kıyımın, talanın, çözülüşün, tahribatın ardından yaşayacağımız çöküntü döneminde çok arayacağımız bir şey.

yazarken fark ettim ki bu yazı, bu mesele daha çok su kaldırır. bu dönem yürüttüğümüz her tartışmada olduğu gibi burada da bizi yalnız bırakmayan hafıza ve cemaatin durumuyla daha meşgul olacağız. şimdilik doğrudan faillerinden ve bireylerden bağımsız olarak giden bu macerada sıra doğrudan hesaplaşmaya ve yüzleşmeye de gelecek elbet. ama ondan evvel daha eteklerimizde dökeceğimiz çok taş var. imanınız buysa biz buna munafığız diyen, redd-i miras eden neslimizin hesap verme ve hesap sorma mücadelesi sürecek. ayşe böhürler'e ve "teyze"mize de bu vesileyle bir kez daha teşekkür etmiş olalım.

Read more

gurur ve utanç: masumiyeti yitirmeye dair

orhan pamuk biraz yol azığım oldu galiba. kara kitap'ı rwanda'da bitirdiydil geçen yaz. musmiyet müzesini de bir sene nadasa bıraktıktan sonra gewaşta hasat ettik. sette başladım, uçakta dönüşte bitirdim, epeyi de kaptırdım. latif aktı. ziyadesiyle etkisindeyim halen.

bu bir aşk romanı. benim pek de telaffuz edemediğim bir şey'e dair yani. hikayesi ise bizim hikayemiz. bu kadar kendimi kaptırmam da ondan. pamuk heme her romanında yaptığı gibi, gayet amerikalı bir üslupla tez cümlesini inanılmaz bir işçilikle birkaçbin defa tekrarlayarak, onu başka meselelerle konuşturarak baya iyi iş çıkarmış,

filmin, pardon kitabın meselesi özetle 70'lerin ikinci yarısında, İstanbullu burjuvazinin arasında serbest ilişkinin nasıl bir modernlik emaresi olarak görüldüğüne ve fakat nihayetinde bu modernliğin taliplerinin bu açıkfikirliliği hiç de öyle sürdüremediklerine dair. bir özgürlük, batılılık, muasırlık alameti olarak bekaretten vazgeçişin yahut onun itibarsızlaştırılmasının nihayetinde yerini bu itibardan yoksunluğun yarattığı tonla maraziyete yerini bırakışı kitabın ana hikayesini oluşturmada. bunun etrafında güzel kadın olmanın, kadına sahip olmanın, cinselligin, ilişkinin, evlilik ekonomilerinin hikayesi de var.

filmin işçiliği ve anlatısı ise muazzam bir materielity etnografyasına adeta antolojisine dayanıyor. eşyanın hafızasına, teessürüne dair fevkalade malzeme var metinde. eşyayla beraber döneme, insanlara, topluma, şehire ve hissiyata dair de bir mikrotarihler serisi akıyor. hem okuma zevki hem de doygunluk açısından kitabı gövdesi bu konuda çok iyi işlev görüyor ve tartışmayı sarkmadan taşımayı başarıyor.

bekaretin kıymeti ve eşyanın tabiatı da görme ve görünme politikaları tartışmasıyla birbirine değiyor, konuşuyor, eklemleniyor. kitapla beraber tasarladığı ve kitabın da metnine yediridiği, onu adeta bir müze rehberi gibi tasarladığı haliyle pamuk kabaca doğu ve batı diye ayırdığı iki dünya görüşü çerçevesinde birinin göstermekle gururlandığı, diğerindeyse bilakis bundan utandığı tespitine bağlanıyor. buradan da mevzu mahremlik ve modernlik ilişkisine geliyor. biraz nilüfer göle olsa da pamuk'un cevdet bey'de billurlaşan 3. cumhuriyetçi kemalizm yapısökümünün cinsellik üzerinden
anlatımı olarak da görmek mümkün metni.

vurucu kısmıysa, bir kadına, güzel olana duyulan tutku, bunun belirli bir somutluğa dökülüp dökülemeyişi, bekleyiş, acı gibi hissiyatlara dair parçalar. kemalin 8 sene boyunca, içgüveysi gibi füsunun evine akşam oturmalarına gidişi, maaile herkesin bu rolü kabullenişi. füsunun yavaş yavaş
cesur ve modern bir kadından mahalle kızına, görücü usulü evlenilecek bir bakireye dönüşmesi, sibelin arzuları ve modern 'miş gibi' yapması, bayağı iyi fragmanlar,

başta biraz fantazmatik hatta saplantılı gelse de kemalin sekiz sene boyunca sürdürdüğü bu tutkuyu (bir türlü aşk diyemeyen ben) eşya ve utanç duygusuyla anlatışı bayağı etkileyici. buralarda bir kız seven ve işler pek de yolunda gitmeyen, hettın dışına düşen hemen herkesin bir parça tadabileceği bu fragmanlar pamuk'un bence tüm oryantalizm eleştirilerine karşın yerliliğinin, burayla meselesinin ispatı bence.

kitabın tarijik sonu ve acıklı türk filmleriyle örtüşen, onlara öykünen janr nüveleri de hoş bir tat katmada hikayeye. nihayette trajedisi ve oradan yasa bağlanışı da şayan. zaten muhabbetim de buradan belki de biraz, anlatılanın bizim hikayemiz oluşu.

Read more

kardeslik uzerine

islamci piyasada son yillarda gittikce populerlesen bir "kardeslik" soylemi mevcut. siyasalin alanina ikame edilmeye calisilan, politik degil kulturel ve sosyal bir iliski ekonomisini cagiran, sistematik bir hukuksuzlugu yeniden ureten bir soylem bu "kardeslik". "muhabbet" ile siklikla beraber kullaniliyor.

habil'in islamciligin "siyasal" olandan "kulturel"e dogru yaptigi yolculuga dair cozumlemesinden hareketle ben de biraz bu "kardeslik" meselesinin, siyasal hat ve hududlar etrafinda yurutulen islamci siyasetin, mesnetsiz, muhayyel bir pratige donusumune bakmaya calisacagim.

idrak ve fehm edebildigim kadariyla seriat bize insanlar arasi, daha dogrusu muslumanlar arasi munasebetlerde belirligi bir hukuku, formu emrediyor. bu hukukun tanimladigi belirli iliski bicimleri var. bir musluman bir muslumanla ummet olabilir, akraba olabilir, es olabilir, komsu olabilir, tebaa olabilir, imam olabilir, kole olabilir vs. butun bu iliskilerin kurgulandigi bir hukuk, actigi bir zamansallik var. bu zamansallik belirli bir takim eylemleri, yukumlulukleri de sabitliyor ayni zamanda. buna mukabil "kardeslik" acik bir sekilde "kan" bagi kurmazken, kanin kurdugu baglari kurabilecek herhangi bir iliskiselligi yeniden uretebilecek kapasiteden de aciz.

"kardeslik" guya ayetteki "ihvan" lafzina izafe edilse de, tipki "veli edinmeyiniz" emrinde oldugu gibi teleolojik/ aracsalci bir tefsirin nesnesi olmaktan oteye gitmiyor. kardeslik soyleminin esas referansi son derece modern, sekuler ve hukuksuz bir iliski bicimi olarak "arkadaslik". bu arkadaslik ne yoldaslik, ne asiklik ne de bir tur karindaslik kuruyor. tam tersine, dunyanin en kaypak, en sekilsiz, en hukuksuz iliski bicimlerinden birini vaad etmekten oteye gecmiyor.

islamcilarin, daha dogrusu islamci siyaseti arzulayan ama faili olamayanlarin ummet olmaktan, yoldas olmaktan, akraba olmaktan, komsu olmaktan vazgecip 'kardeslik'e siginmalari, siyasal bir cozulusun gostergesi bana kalirsa. zira odenmemis bedellerin hesapsizligi, ancak 'kardeslik' gibi kici basi belli olmayan bir kavram(sizlik)a sarilarak hazmedilebilir.

siyasal bir hatti mudafaada birlesmek yerine, bunun kavgasini verip bedelini odemektense "kardeslik"in bulanik sularina kulac atmak tipki kadin-erkek iliskilerindeki sahte takvacilikta oldugu gibi cok tipi bir "kacis" soylemi. bu kacisin sonu ise, insanin insana bakacak yuzunun kalmadigi, kalpsiz, ruhsuz, bedbaht bir dunya. "kardeslik" edebiyati en cok kardeslige zarar veriyor dolayisiyla. birbirimizden baska kimsemizin olmadigi su anda, birbirimizi olduruyor.

"su-i zan", zalim hukumdara isyana "fitne", ictihada "bidat" diye saldiranlarina esas meselesi neyse, "kardeslik"i bir yanyana gelme bicimi olarak piyasaya surenlerin de meselesi o. onlar hakikatin "nasil"ligini sormaya cesareti olmayan, "ne"ligiyle avunanlar. sekilden, formdan, yasadan, hukuktan, seriattan kacanlar yani. onun icin de Allah'in adaletinden ve rahmetinden mahrum kalmaya mahkumlar.

adalet yoksa kardeslik de yok!

Read more