düğün ve nikahlara neden icabet etmiyorum

bu blogu açalı beri bana özür dileten birkaç hadise yaşandı. iddia ve kavgamda eskisi kadar şedid ve inanmış olmadığımdan özrü bir gerileme olarak telakki etmeyerek, dilemekte beis görmemiştim. bu notu da bir tür özür mahiyetinde kaleme alıyorum, bunu motive eden biraz mahcubiyet, biraz da kendimi beyan çabası hala, herşeye rağmen. tasvip etmediğim bir fiilin faillerine neden mahcup olduğum ise, herhalde herşeye rağmen bir tür hukuk inşa etmiş olmaklıkla ilgili. dostluk, bu hukuğa dair olandır.

evlilik kurumunu riyanın örgütlü hali, kapitalist modernitenin en küçük hücresi, toplumsal normasyonun kurucu rejimi olarak görüyorum. evlilik, bir bakıma aşkın örgütlenme potansiyeline karşı geliştirilmiş bir hamle, adeta bir karşı devrim. dinimizin izdivacı emri, peygamber efendimizin sünneti de durumu kurtarmaya yetmiyor. yediğimiz her bokun kılıfı olmaklık dışında, islam bu organize riya halini de aklayacak bir fenomen değil, belki bilakis ilga edecek bir emr, yıkacak bir cehd.

nikah ve düğün merasimleri, eylül dizisi boyunca tartışmaya çalıştığımız hallerin toplumsallaştığı, suçun kollektifleştiği, toplumun birbirine aşkla bağlı iki insanın ilişkisini yapısal bir şekilde tersyüz ettiği bir ayin niteliğinde. davetliler olarak hem kurban hem katil oluyor, bir yandan ilişkinin asgari hukukunu yerle bir ederken, bir yandan da kollektif riyaya dahil olarak tüm bu kepazeliğe şahitlik etme ayrıcalığına erişiyoruz.

müslüman insanlar için bence en utanç verici olanı ise, tıpkı cuma namazında imamım "devletimizi kötülüklerden koru" duasına amin demek zorunda kaldığımız gibi, TC anayasasının baskısı altında, devletin bilimum biyopolitik aygıtlarınca teftiş ve tetkik edilerek (nikah randevusu alana kadar olmadığımız test, almadık sağlık raporu kalmadıydı) oluşturulan bir yasal boyunduruğa boyun eğen iki insanın bu suçuna da tanıklık etmek zorunda bırakılıyoruz. hatip dicle'nin meclisteki yemin töreninde "ben ve arkadaşlarım bu metni anayasanın baskısı altında okuyoruz" deyişi gibi evlenen çiftler de istisnai örnekler haricinde TC erkinin cebrinin sergilendiği nikah şovlarına bizleri alet etmekte ahlaki politik bir sorun görmemekteler. mükemmel bir müslüman olmasam da devletin bizim nasıl sevip nasıl sevişeceğimize müdahale etmesini, kadın ile erkek arasında Allah'ın hukuku ile zapt edilecek bir akdin değil, seküler normlara göre inşa edilen bir rejimi dayatmasına eyvallah edemiyorum. eyvallah edenlerin de günahına ortak olmak istemiyorum.

şeriat raconu işin bir yüzü ise, düğün ve nikah merasimlerinden toplanan kollektivitenin o havadan-sudan diyalogu, sahte rabıtalar üzerinden maruz kalınan sosyalliği de işin bir diğer yüzü. zoraki bir toplaşmanın sahteliğinin paçalardan aktığı, israfın ve kibrin zirve yaptığı bu gülünç ayine ne adına maruz kalıyor, neyin gül hatırına göğüs geriyoruz? arkadaşlarımıza olan muhabbetimiz onları bu gülünçlükten uzaklaştırmak yerine maruz kaldıkları bu ezaya tanıklık etmek mi olmalı? o büyük destansı aşk uğruna katlanılan bu saçmalık, köprü geçilene kadar dayı diye çağrılan bu habis ve necis yekün; köprüden sonra zaten esasa dönüşmüyor mu? herkes derdinden, meselesinden, ilke ve değerlerinden vazgeçtikten sonra zaten yoluna girmiyor mu herşey? evlilik kurumu muhabbetten daha fazla neyi vaad ediyor da o kapıdan geçildiğinde pembe bir gelecek düşü kurmak mümkün oluyor; yoksa vazgeçmenin, tasfiyenin, gerilemenin bahanesi de biz mi dolmuşa biniyoruz_


insanların birbirlerini sevmesine, sevişmesine değil bunun 1 tahakküm biçimine, devlet ve sermayenin emrinde 1 yönetişim tekniğine dönüşmesine, iktidarın 1 cebir aygıtına evrilmesinedir itirazım. buna iştirak etmek, tanık olmak ve icabet ile meşrulaştırmak istemeyişimdendir boykotum. tabii ki bunun istisnaları oldu, istemesem de muhabbetin, "ayıp" addettiğim türden sosyal ilişkilerin (bir yetimi yalnız bırakmak, bir muhaciri sahipsiz koymak, dostunu tümden yamyamların insafına terk etmek vb) bahanesiyle katıldığım törenlere bakarak, boykotumu tutarsız bulanlar, üzülüp kırılanlar olacaktır. haklarını helal etsinler. muhabbete ve dostluğa itikadımız niceyse, hakikat uğruna kalp kırmaktan, üzmekten ve üzülmekten ürkmeyişimiz de oncadır.

nihayetinde aşkın bir örgütlenme haline imanımız ölçüsünce karşı devrime, riya rejimine, organize kötülüğe mukavemetimiz sürecek. yeni evliler bizi af buyursunlar, muhabbetle telafi ederiz. yani, "mesele esir düşmekte değil, teslim olmamakta bütün mesele"

not: bu yazıda kullanılan görseller, tüm Eylül serisinde olduğu gibi kamusal imajlar olup temsili mahiyetleri dışında hiçbir im ve ima içermezler.

Read more

İşsizliğe Övgü

Kumbaracı Yokuşu'nda aylaklık ederken, Eylül 2013. Foto: Feyzullah Yeşilkaya

- "Naber abi, napıyorsun?"
- "Nolsun abi, işsizim, güçsüzüm"

Altı aydır bu sahtekar hal-hatır sorusuna cevabım "işsizlik". Belgeselin çekimleri bitince ajansta yapacak başka bir iş de kalmadı. İstifamı verip ayrıldım. Aralık'ta dffb ve NYU Tisch School of Arts başvurularımı yolladım. Ocak'ta da birbuçuk yılda 10 sayfa yazabildiğim, bitirme tezimin ikinci kısmını teslim ettim ve Boğaziçi Üniversitesi Tarih Bölümü'nden mezun olarak talebelik hayatına veda ettim, okulla ilişiğimi kestim. Hasköy askerlik şubeye koştum, iki yıl tecil hakkımı kullandım, TC Savunma Bakanlığı'na borcumu askıya aldım.

Artık işsiz, askerliğini yapmamış, bekar bir adam olarak "gerçek hayat"a atılabilirim. En makbul ve muteber olmayanından. Politik olarak zaten mal meydanda. Orda bi değişiklik yok, fakat işsizlik meselesi, düzenli bir maaşın olmadan, bozukları sayarak, akbili hesaplayarak, öğle yemeğini beleşe getirerek, otlanarak, yarının belirsiz, geleceğin olmadan yaşamak yeni bir rejim. Talebeliği bir meslek, aidiyet ve mesuliyet sayanlardanım. Talebeysen okulunda okursun. Oradan sorumlu olursun. Eylersin, yaşarsın, çalışırsın. Tekkeyi beklersin. Vaden dolunca da gidersin. Becerebilirsen halefine postu devreder, beceremezsen sarar dürersin. Mektep vadeli bir yerdir. Zamanı gelince mezun olursun, izin alırsın. Ertelediğin, askıda tuttuğun bütün hayat tepene biner işte o zaman. Olmadığın ne varsa olmak zorundasındır. Olmasan da oldururlar, everir işe koyar, borca-haraca bağlarlar.

Hikaye bilindik. Lakin tecrübe biricik. İşte şimdi tecrübe ettiğimiz, güvenceli, düzenli bir işle neyi kazanıp neyi kaybettiğimize dairdir. Düzenli bir işe, bir patrona, üç kuruşa emeğini, genelde de onurunu satmaya, bulaşık makinesinin borcunu, evin kirasını denkleştirmek zorunda kalmaya mecbur muyuz? İğreti ceketlerle, çakma topuklarla seke seke metro koridorlarında koşturmak kaderimiz mi? Derdim meşguliyetle, eylemekle, bir şey meydana getirmekle, imarla, imalla değil. Derdim bir kurum olarak iş ve işletmeyle, işe icbar edilmekle.

Sinema emekçiyisim. Rızkımı film setlerinde çalışarak temin ediyorum. Sinema tabiatı icabı güvencesiz, kırılgan, nasıl derler precarious bir iş. Gariptir, kırılganlık ve esneklik arasında saçma bir paralellik var. Çalışma koşulları esnedikçe, kırılganlığımız, güvencesizliğimiz de artıyor zira. Sinema emekçileri olarak bizler, bir tür mevsimlik işçiyiz aslında. Kendi bağımsız film şirketimizi kuracak sermayemiz yoksa -ki ticari işler olmadan, TRT'yi filan söğüşlemeden bu mümkün değil- beklememiz gereken bir iş var demektir. Bekleyiş, dünyanın en konforsuz, yıkıcı ve yıpratıcı hali olsa gerek. Belirsizliğe, meçhuliyete, muğlaklığa tahammülümüz zayıf. İnsanın zaafı hep sığınacak bir yer araması belki de. İşsizlik tam da o sığınaktan azad olmak, çırılçıplak kalmak bir bakıma.

Sadece yarınını değil, otuzbeş yıl sonra emekli olacağın günü dahi bilerek, memur - fakat Allah'ın değil iktidar ve sermayenin emrine koşulan- olmak ne acı. Tayin edilmiş bir hayatı yaşamak, sonunu görerek yol almak ne ağır. İşte bu hissiyat beni işsizliği bir ahlaki tercih olarak benimsemeye iten şey oldu. İşsiz, bittabii güvencesiz, maaşsız, aç, muhtaç ama fail bir hayat. Bu halin dayanışmayı arttıran bir tarafı da var. Kardeşliği ve vefayı sınayan bir vasfı da. Bölüşebilme, müşterekleşme iradesi gösterenlerle, kendine dönen, biriktirenlerin ayrıştığı bir hal. Bu hali önemli buluyorum.

Herşeyin bir bedeli var bu hayatta. Konforun da, refahın da, adaletin de, özgürlüğün de. Emeğimizi satarak geçindiğimiz dünyanın bize vaad ettikleri arasında umut yok, özgürlük yok, hayat yok. Daha fazla sömürü, öncden belirlenmiş bir ömür, belirli bir hayat tarzı var. Rızık peşinde koşarken, mesul kılındıklarımız uğruna kabullenmek zorunda kaldığımız işte bu hayat. İşte isyanımız da bu hayatadır. Yaşayacağım bu hayatsa, ben buna eywallah etmiyorum arkadaş. Bu hayat için evlenip çoluk-çocuğa karışmak, yahut tersinden evlendiğim için bu hayata mecbur olmak istemiyorum. Eylül dizisinde kustuk bu meseleleri, daha fazla açmayacağım. Fakat muhakkak ki "kutsal aile" ve bütün bu izdivaç ekonomisiyle, düzenli bir iş dayatması arasında muhteşem bir korelasyon olduğu aşikar.

Bu haykırışın düzenli çalışmayı, memuriyeti tasfiye ederken, "esnek" ve "güvencesiz" çalışma koşullarını, "özgürlük" veya serbestlik adı altında pazarlamak gibi düşebileceği bir tuzak var. Emek ve adalet davasının mücahidi olarak öyle bir yere talip olmadığımız açıktır zannediyorum. Yine de bu dipnotu düşmekte fayda görüyorum. Serbestçe çalışmak, başka bir zamansal ekonomiye talip olmakla esnek üretim koşullarında sömürülmek arasında 1 fark görüyorum. Bunun da altını çizmekte fayda buluyorum.

Görmesem de, ummasam da, beklemesem de bir çıkışın var olduğuna inanıyorum. Etrafımızı saran bu pusu yırtıp atabileceğimize inanıyorum. Eyvallah etmeden, emeğimizi değil de haysiyetimizi üç kuruşa satmadan da hayatımızı idame ettirebileceğimize inanıyorum. Daha fazla kara değil, bölüştüğümüz ekmeğe inanıyorum. Sevdiğimizin, sevdiklerimizin bizi bu ahlaksızlığa değil daha güzel bir hayata mecbur edeceğine inanıyorum. Çalışmaya mecbur edilmeyi reddediyorum. Yaşasın işsizlik!

Read more

Ocak

Kederlendik, sittir çektik, tasfiye ettik. "Eylül"den bu yana bir arpa boyu yol gittik. Hafızaya ve buraya not düştüklerim okundu, tartışıldı, yorumlandı. Dillendirilen ve dile getiril(e)meyen tepkiler aldı. Nihayetinde bu tartışma, çevremde gördüklerime, yeni Türkiye'nin tahakküm biçimlerindne birine dairdi. Hem kişisel, hem politik, hem de pek dillendirmeye cesaretimiz olmayan hikayelerden aldı ilhamını. Bu yılını biriktirdikleri de biraz tortusu oldu, mesele uzadı. Newroz'u saymazsak ikibinonüç zordu, yordu. Eylül'le başlayan bu serinin arkasında biraz da bunun zemherisi, boranı vardı. Lafı pek de uzatmamak, sakız gibi sündürmemek lazım. Yeni cümlelere başlamak için şimdi noktayı koymak lazım. Sözü hitama erdirirken, "aklın kötümserliği"nin yerini "iradenin iyimserliği"ne bırakarak duamızı edelim. Tamam bir parça klişe olacak, çokça tüketildi ama olsun, kıymetinden birşey yitirmez, dünya döndükçe bize söyleyeceği var bu dizelerin.

Ece Ayhan "şiirimiz karadır abiler" diye başlıyor ve ekliyor; "aşk örgütlenmektir, bir düşünün abiler". Ziyadesiyle öyle olduğuna, öyle düşünüp öyle eylemek gerektiğine dair inancımız tam. Tartıştığımız, tiksindiğimiz, tıkanıp tökezlediğimiz bu maceranın eşiği, örgütlenebilmemizin imkan ve ihtimallerinde yatıyor. Önce kendimizden, nefsimizden başlayarak dönüşmenin ve değiştirmenin ilk adımı, yürekleri ısıtmaktan, kalpleri örgütlemekten başlıyor.

Peygamber Efendimiz "Aranızda selamı yayınız" buyuruyor. Selam alın, selam verin, selamı çoğaltın ve selamlaşarak çoğalın. Atasoy Müftüoğlu "gelin tanış olalım" diye çağırıyordu, ki birbirmizi bilelim ve kardeşleşelim. "İki lafın belini kırmak"tan, bahsetmiştik Çayhane'yi kurarken, "Yönetenler kederli insanlar istermiş. Biz neşelenelim istedik" demiştik. Bu tartışmayı yürütürken de çağrımız, kavgamız, çabamız buna dairdi. Sevişirken de buna dair, olacak inşallah.

Aşk örgütlenmekse eğer, selam alıp verdikten, tanış olup seviştikten sonra aramızdaki hissiyatları eylemeye başladığımız eşiktir de. Tam da bu devrimci durumdan mütevellit, hakkıyla hukukuyla, şiarı ve adabıyla yanyana gelmenin en güzel hali, en gerekli zeminidir. Kaygısını duyup, korktuklarımızın yegane ilacıdır. Bilerek, tanıyarak, birlikte kararlar vermek, teslim olmak ve eylemektir. Hesap verilen, hesap sorulabilen bir hukuku birlikte ve beraberce inşa etmektir. Dünyalar kurmak, üretmek, paylaşmaktır. En çok da darlıkta yanyana durmak, eşikte saf tutmaktır. Kalpsiz dünyada sığınacak bir kalp bulmaktır. 

Memleketin giderek taşralaştığı, ailenin kadim bir değer olmaktan çıkıp bir yönetişim birimine dönüştüğü, ilişkilerin iktidarın beden ve cinsiyet politikaları olarak kurumsallaştığı, izdivaçların devlet eliyle metalaştırıldığı, paha biçilebilen, alınıp-satılan "şey"lere dönüştüğü zamanlardayız. Bize emanet edilen bedenlerimize, irad ettiğimiz birlikteliklerimize, kurmaya talip olduğumuz evlerimize el koymak istiyorlar. Fakat kalplerimizi ele geçiremeyecek, ruhlarımıza hükmedemeyecekler!  

İşte de tam da burada, şimdi ve şu anda "Her yürek devrimci bir hücredir" şiarıyla, aşkımıza, sevdamıza, kavgamıza sahip çıkmak için örgütlenmek vaktidir. Öyleyse bir kez daha Ece Ayhan'ın nidasını yükseltelim madem, hep birlikte, aşk ile;

 aşk örgütlenmektir, bir düşünün abiler...

Read more

Aralık

Zamansallık ve tarih meselesini tartışırken mevzu ister istemez hafızaya ve eşyaya geliyor. Nükhet Sirman'ın affect Meltem Ahıska'nın memory dersleri sağolsun, hafıza meselesi tedrisatımızda mekana ve eşyaya da taalluk ediyor. Evliliğin tüm materyal ekonomisi, kurulan evin nesneleri, aynı zamanda bu hafızayı kuran, yaşatan, taşıyan şeyler. Hülasa asla kendilerinden, kapladıkları yerden, biçim ve işlevlerinden ibaret değiller. Sembol siyasetini tasfiye edeli oluyor. Dolayısıyla burada tartışmaya çalışacağımız şey, ilişkinin eşya ile alakası üzerinden ürettiğimiz hafıza ve hatıraya dair, eşyanın temsili yahut sembolik mahiyeti, aşırı belirlenmiş vechesi, etiket fiyatı üzerinden biçilen iktisadi ve ahlaki değeri değil. Tekrardan altını çizmekte fayda var, eşyanın kendisini, aslını, neliğini değil, eşyaya dair olanı, vusülünü, nasıllığını konuşacağız. Sembolik ehemmiyetinin, temsili mahiyetinin  bu tartışmada mana ve ehemmiyeti yok.

Müstakbel çiftler evlerini kurarken çeşitli karar alma süreçleri ve ölçütleriyle eyliyorlar. Çoğu zaman bu toplumsal kalıp ve kuşatmalar içerisinde gerçekleşiyor. Analar, babalar, teyzeler, halalar, kayınvalideler, görümceler, eltiler, baldızlar arzuluyor, istiyor ve dayatıyorlar. Aslında bir bakıma arzuladıkça kendilerini kuruyor ve var ediyorlar. Gümüş tepsi isteyince kayınvalide, yatak odasının rengine müdahale edince görümce olunabiliyor. Bu arzu ve baskılar "hayatta 1 defa", "ama dünyada olmaz", "ne münasebet", "hakkımı helal etmem", "kırılırım", "sen beni sevmiyor musun" ve benzerleri ile meşrulaşıyor, birbirine gönül vermiş, sevişmiş çiftlerce ifa ve icra ediliyor. Hülasa kurulan bu dünyada, salt çiftlerin kararları değil, onlara dikte edilen kararlar da sözkonusu.

Her soru-n, nasıl karar verileceği mahiyetiyle bir hukuk ve buna mukabil mukavemet ve muhalefetler kurar. Dolayısıyla kurulan bu materyal ekonominin bizzatihi kendisi, stor perde, gümüş vazo, ithal duvar kağıdı ve amerikan buzdolabı zemininde bir mukavemet ihtimaline de haizdir. Müzakereler olanca ağırlığı ve gerginliğiyle sürerken, yaklaşan tarih kendini dayattıkça, alınan kararlar kırmızı çizgileri aşmaya, kimlikleri aşındırmaya başlar. Müstakbel ve mesud o biricik gün gelip çattığında adım atılan mekan, hayali kurulan değil, düzen tarafından kurulan üstelik rıza ve arzusu artık bizzatihi hayalperestlerce üretilen bir yer halini almıştır. Mukavemetin imkanı, düzenle bütünleşmeye, düzence soğurulmaya dönüşür.

Bu makus ve müstakbel tarihle olan kavgamız bakidir. Bu kavgaya dair nasılları bir parça daha masaya yatırsak, muhalefet ve mukavemetimizin hatları da belirginleşir ümidindeyiz. Hanlardan Plazalara vesilesiyle mülakat yaptığımız bir züccaciye tüccarı, Türkiye'de her yıl ortalam 1 milyon çiftin evlendiğini ve bu kadar yeni ev kurulduğunu söylediğinde, küçük dilimizi yuttuyduk. Nükhet Sirman da ETHA'ya verdiği röportajda, Başbakan'ın sürekli olarak aile ve çocuk vurgusu üzerinden icra ettiği muhafazakar ahlakçılığın ekonomik temellerinin konut piyasasındaki aşırı arz olduğunu iddia ederken, o kadar da spekülatif değil. Bizi evlendirmeye can atanların, bir parça da bizi yola koymaktan başka kendi işlerini de yola koymak gibi kaygıları olmadığını iddia etmek bu koşullarda saflık. Meselenin ekonomisine, excell tablolarına girince zaten ortada ahlak maneviyat kalmıyor. Marx haklı galiba, savaşımız sınıf savaşı, ekonomi-politiğin affı yok.

Peki temel insani barınma ihtiyaçlarının, insan hayatını hoş ve mesud kılacak makul detayların ölçütünü asgariye çekmek, eşyanın esiri olmadığımız, madden ve manen borçlandırılmadığımız bir ekonomiyi inşa etmek mümkün değil mi? Muhakkak ki mümkün. Minderli, möblesiz, yer sofralı İslamcı evleri geç 80'lerin erken 90'ların bilinen bir fenomeniydir, fantezi veya nostalji değil. O yılların mevcut tartışmalarının cisimleşmesi olarak görünen bu pratiklerden bugüne aktarabileceğimiz bir akıl ve miras elbette ki var. Bundan maada değere ve temsili işlevlere değil, eşyanın tabiatına göre bir akıl ve amel şüphesiz ki bize dayatılan bu materyal kültürü aşmak için önemli bir yol. Tam da bunun için orta sınıf bir hazcılıkla, tüketimc fantezileriyle değil, etkileşime girerek, hal dilinden konuşarak eşyaya muamele etmenin farkına varmak elzem. Bu aynı zamanda hayatla harbi ve hakiki bir ilişkiye girmenin de koşulu. Nihayetinde tüm tantana son erdiğinde başbaşa kaldığımız ev, yeni hayatımızın imtihanının mekanı. Kurulan ve düzüle tüm materyaller de bunun zemini, aracı ve şahidi olacak. Mesele bu şahitliği hakkıyla örgütlemekte galiba.

Read more

Evlilik tartışmalarımıza katkılar

Mamosteler sağolsunlar gündem beraber tartışmaya çok iyi katkılarda bulundular, bu yazıları buraya arşivleyelim, tartışmaya bir bağlam ve derinlik kazandıralım istedim. 

Mamoste Nükhet, ailedeki hiyerarşi meselesini çok iyi vurgulamış ETHA'ya verdiği röportajda; 

Akrabalık, insanlar arasındaki yasaların dahi hiçbir şekilde yönetmediği ilişkileri hiyerarşize ederek yönetme sanatıdır. Akrabalıkta çünkü muhakkak hiyerarşiler konulur. Baba ile anne; anne, baba, çocuk; anne, teyze arasındaki hiyerarşiler belli. Yani çok kılcal damarlara kadar giden ve çok ince ayrımlar yapabilen bir hiyerarşi sistemidir. Onun için aileye çağırılıyor insanlar. İnsanlar arasındaki ilişkilerde gri alan kalmasın diye. Hiyerarşiye oturduğu ölçüde nasıl olacağı önceden kestirilebilir oluyor. Gri alanlar, boşluklar, sınıflandırılamayanlar kendini yönetimin öznesi olarak koyan insanlar için tehlikelidir.

Mamoste Nazan Özgür Gündem'deki ikinci yazısında, Diyarbekir'deki Erdoğan-Barzani buluşmasında programlanan toplu nikah-düğün töreni üstünden evlendirme, aileleştirme politikalarına değinmiş. Yazılarındaki sık vurgusuna iyi bir parantez açmış;

Başbakan Erdoağan, herşeyin çaresini evlenmekte, evlendirmekte görüyor. Bir çöpçatan kendisi, onu ona yakıştırıp, yapıştırmakta buluyor çareyi.

Mesela evlenenlerin öğrenim kredilerini affediyor. Evlenenlere TOKİ’den ev tavsiye ediyor. Böyle apartman apartman. Bir araba, bir daire. Kredisi bankadan. Üç çocuk, çocuk parası, anneye esnek iş, babaya sözleşmeli memuriyet. Sonra çocuklar özel okula. Biraz daha kredi. Hatta isterse Kürtçe alabilir krediyi. Barzani posteri falan bile yapıştırabilir arabasına. Bir Şivan bir İbo kaseti koyar teybe. Takdiri de devletten.

Mamoste Bülent ise bir süredir sürdürdüğü şirket-devlet tartışmasında aile kurumunun üstlendiği rolü çok vazih ve sarih bir dille anlatmış. Derdini çektiğimiz, öfke duyduğumuz şeyin ailenin duygusal kapasitesi değil üstlendiği ve icra ettiği neoliberal politikalar oluşunu açıkça beyan etmiş, iyi olmuş;

Başka bir deyişle, toplumun düzeni, nüfusun ve emeğin yeniden üretimi polis gücüyle değil toplumun aileleşmeye özendirilmesi üzerinden daha iktisadi ve daha sorunsuz işler. Bu anlamda şirket devletin temel sloganı “aileyi yaşat ki devlet yaşasın”dır diyebiliriz. Böylece, devlet çok kaynak ve insan zayi etmeden ve fazlaca yasal düzenleme yapmaya gerek duymadan yukarıdan aşağıya çok ince, mikro ve makro düzeylerde bürokratik bir denetim rejimi kurabilmektedir. Böylesi hiyerarşik bir düzenin idaresi çok daha ekonomik, çok daha sürdürülebilir ve çok daha öngörülebilirdir. Aile idaresi ile devlet idaresi arasındaki zihni ittifak bundandır. Oysa çeşitlilikle ve spontane hayatla baş etmek metanet isteyen ince bir iştir, siyasi ve idari kapasite gerektirir.

Bu dolaylı idare etmenin en taşralı biçimi hatırlandığı gibi Gezi sırasında hükümetin annelere - babalara seslenerek gelip çocuklarını parktan toplamalarını nasihat etmesiydi. Bu dolaylı müdahalenin kolonyal versiyonunu “taş atan çocuklar” örneğinde gördük. Orada da devlet isyankar Kürt çocuklarının bu “tercih hakkını” hiçe sayarak, polis hoparlörlerinden bu “sürü halinde dolaşan başıboş” çocukların “sorumsuz, sevgisiz ve ilgisiz” anne ve babalarına seslenerek gelip çocuklarını sokaktan toplamaları için sıkça çağrıda bulunmuştu. Aksi halde bu anne ve babaların yoksulluk yardımları kesilecek, yeşil kartları ellerinden alınacak, çocukları ellerinden alınıp kimsesizler yurduna konacaktı. 

Bu kıymetli katkıları da heybemize ekleyerek tartışmamızı, "Aralık"ta eşyanın tabiatı ve evliliğin materyal ekonomisi üzerinden sürdürecek ve nasipse "Ocak"ta "aşk örgütlenmektir" şiarına gönül vererek bu kuşatmayı nasıl yarabileceğimizin imkanlarına bakacağız inşallah. Tartışmayı çoğaltmak, ses verip yükseltmek vacib. Yorumunuzu, fikrinizi, eleştirinizi esirgemeyin. Kavga hepimizin kavgasıdır, anlatılan senin hikayendir...

Read more

Kasım

Foto: Mehmet Erken

 Evlilik, Zamansallık ve Çoğulluk Üzerine


Eylül ile başlayan bu seri, yakın ve uzak çevremde pek çok farklı aks-i sedaya vesile oldu. Tanıdığım, tanımadığım, arada selamlaştığım insanlarla bu vesileyle konuşmak, görüşmek bile nasib oldu. Dolayısıyla bu tartışmayı sürdürmek, onlar adına konuşmak değil de, çoğumuzun dile getirmeye takatinin, mecalinin yetmediği, cesaretinin elvermediği bir kısım meseleyi açık etmek adeta vacib oldu. Kimsenin avukatlığı, sözcülüğü değil haddim. Temsiliyet bahsiyle aramız açık. Fakat sözümüzün icabı, şahsi ve muhterem faslın ötesinde bu kadar çok insanın derdine, yarasına karşılık gelen bir tartışmadan beri durup kabuğa çekilmek de adetimiz değil. Hülasa konuştuklarımız, tartıştıklarımız ve düştüğümüz başka notlarla bu seriyi sürdürmek boynumuzun borcu oldu. Yani, yazdıklarımın şahsi olduğu kadar, umumi mahiyetini de akılda tutmak ve bu tartışmayı kollektifleştirmek hepimizin meselesi.

Genç çiftler ilişkilerini kurumsallaştırırken, karşı karşıya kaldıkları pek çok momentte üçüncü şahıslar tarafından sıklıkla telkin edilen kaide "hayatta bir kez yapılıyor" olur. En pahalı ve en gösterişli gelinlik bir defa giyilmek üzere sipariş edilir, en mutantan kına gecesi bir defa yaşanmak üzere  organize edilir, en çılgın balayı destinasyonu bir defa gidildiği için seçilir, hiç takılmayan boyunbağı "o an" için bağlanır, Sünnet'e uygun uzatılmış sakallar "o fotograf" için kestirilir. Sembolik evrende uzatılabilecek bu listeyi çok şişirmeyeceğim. Her deneyimde ayrı şeylere karşılık gelen bu çirkinlikler silsilesini kolektif bir iradeyle teşhir etmek daha anlamlı. Okuyanlardan ricam cesaretlerini toplayıp yorumlara vidanj eylemeleridir. Sorumuz; kişilerin o güne dek tercih etmedikleri ve dahi ahlaki/politik olarak da tercih etmeyi (en azından) arzulamadıkları kararları onlara aldıran nedir?

"Hayatta bir defa" ibaresindeki biriciklik vurgusu, belirli bir zamansallığı mitleştiren bir tarihyazımı perspektifinden sarf ediliyor. Adeta müstakbel çiftin hayatına yeni bir milat koyan tanrısal bir iddia bu. Kişilerin karşılaşmaları, teessürleri, tehessüsleri ve bunlara içkin tarihsel kırılmaları biriciktir, bunu tartışmayız. Mesele deneyimlerle yaşanan ve yaşanmaya talip olunan bu hikayenin tarihini, bu şekilde yazmayı ve kurmayı dayatan "hayatta bir defa" iradesinin ideolojik kökenleriyle alakalı. Diğer bir ifadeyle insanlara "hayatlarında hiç yapmadıkları" şeyleri yaptıran, tatmadıkları ve tercih etmedikleri şeylere bulaştıran bu motivasyon gerçekten sevdiceğini pek sevmek, deli gibi aşık olmak mı? Sevmek ve sevilmek bu kadar hasen ve pak duygular iken tüm bu çirkin fiilleri nasıl tahrik edebiliyor, yoksa hiç de öyle değil mi?

Foto: Mehmet Erken

İnsanın hayatında, kurucu, tayin edici, tarih yapıcı fiillerin kadri ve kıymeti mühim. Bu minvalde anı ve zamanı tekilleştirmek değil de biricikleştirmek, kendinden menkul değerler atfederek onu tarihsel dizge yahut döngüsünden koparmak, esasen gayri ahlaki bir tavra karşılık geliyor. Bütünlüklü tarihsel düzleminden koparılan fiil, adına evlenmek denen bu izafi "olağanüstü hal" kaidesine göre tartılıp kıymetleniyor ve meşru hale geliyor. Bu anın biricikleştirilek tarihsel dizge ve döngüden kopartılmasından meydana gelen "artı değer" en basitinden kişilerin kendi tarihlerine kasdetmektir.  Aşkın ve sevginin kanatları altına sığınarak girişilen bu tarihyazımı müstakbel çiftleri kapitalist bir hayat tarzına mahkum eden, orta sınıf ahlakını onlara dayatan ilk hamle, ilk saldırıdır.

Hayatta bir defal olma uğruna meşru kılınan fiil, geri kalanını gayrimeşru kılacak kudrette olmasa da, yarattığı kırılmanın tesiri bu potansiyele içkindir. Bu momente ortak kılınan şahitler, bu anı tespit eden gözler, tasdik eden mühürler durumu kurumsallıştırarak sabitlerler. Hayatın kendi içindeki tabii mecrasına, vasat üzre oluşuna değil olağanüstüye, gayri ihtiyari olana bu yönelim en temel insani deneyimleri bile başka türlü yaşamaya, hayatla kurulan ilişkinin ahlaki ölçütlerini baştan çıkarmaya bir davet aslında.

Evliliğin tarihi bu biriciklik üzerinden yazılma başlayınca bir defa, bu milat yaşananları ve artık yaşanmak istenmeyenleri de baştan dizmeye muktedir. Dolayısıyla "bir basamak" olarak geçmiş ilişkiyi koparmaya ve bambaşka bir gelecek inşasına da kapı açıyor. Ahlaki ve ilkesel kudreti bu açıdan son derece ciddi etki ve sonuçları bünyesinde barındırıyor. Hülasa çiftlerin aldıkları ufak ve önemsiz gözüken kararların salt sembolik değil, son derece tarihsel ve politik düzlemleri yazılan bu tarihin evvel ve sonrasında apaçık gözler önüne seriliyor. "Biriciklik" ön plana çıktıkça, ilişkiyi çoğullaştıracak, anları çoğaltacak, başkalarını ortak edecek ve başkalıkları aşındıracak imkan ve ihtimaller de ortadan kalkıyor. Diğer bir ifadeyle "hayatta bir kere yaşanan" hep birlikte yaşanak pek çok başka anlara, buradaki çoğullaşma imkanlarına ipotek koyuyor.

Birbirimize olan sevgi ve muhabbeti kendimiz kalarak yaşamaya devam etmek, kendimiz olarak çoğullaşmak, tekilliklerimizi, şahsi ve muhterem hasletlerimizi muhafaza etmek mühim. En başta kendimize saygımızla, şahsiyetimizin hakkını vermekle alakalı bir ödev. Bu yolda bizi baştan çıkaran, yoldan saptıran her türlü masum ve nahif tuzağa karşı atik ve tetikte olmak devrimci bir sorumluluk arz ediyor.

Kendimizi yitirdikçe, kendimiz olmaktan vazgeçtikçe basitleşen, kirlenen, ciddiyetini yitiren hayatlarımızın acısını sadece kendimiz çekiyoruz. İşte tam da bunun için hayatta bir kere değil, hayatımız boyunca bize dayatılanları değil, olmak istediklerimizi birlikte yapabilmenin hukukunu geliştirmek, yollarını aramak bu amansız saldırıyı alt etmenin yegane yolu gibi gözüküyor.

Read more

Ekim

Ev sahiplerinden ve hikayelerinden bağımsız olarak, bu tartışmayı oluşturan zihinsel çağrışımların merkezindeki rolü sebebiyle bu "yeni ev" fotografıyla başlayalım ve genç çifti muhabbetle selamlayalım. (Eylül 2013, Çengelköy)

ali akyurt'a, sidar bayram'a ve osman özarslan'a

evlilik meselesinde "ev"in oynadığı rol, etimolojik fantezilerden, kelimeye ve manaya indirgenmiş mülahazalardan çok daha fazlasına karşılık geliyor. genç çiftler evi, gerçekleştiremedikleri cinselliklerinin mekanı olarak tanımlıyorlar. burada cinsellikten kastım sadece sevişmek değil, ilişkinin duygusal boyutuna taaluk eden her türlü aksiyon ve pratiği kastediyorum.  bu anlamda ev mekan, "mahrem" değil, esasen bir "private space", son derece liberal bir mülkiyet fikri üzerine bina edilmiş bir özel alan yani. bu alanda sevişmenin dışında pek çok gündelik ve bir o kadar da toplumsal rutin, "bakın biz bugün ne yaptık" coşkusuyla çiftin fantezilerinin pratiğine dönüşüyor. eşle dostla muhabbetle şenlenecek bir kahvaltı sofrası, boğaz kenarında brunch tribine hızla evriliyor. toplumsal olan ile bağlantısı koptukça gündelik fiiller metalaşıyor.

evin açıklığının sürdürülmesi, örgütlenmeyle de yakından ilgili. nihayette gençlik/öğrencilik ilişkilerinin yıkımının arından kurulan sosyalliklerin ev mekanına açılımı, taşması veya eklemlenmesi kimlerin bu evlere kabul, kimlerin ise reddedildiği ile ilintili meseleler. mevcut imkan ve sıkıntılara rağmen evde bir çekyatın, bir kenarda döşeğin olması gelenin geceleme ihtimalini, akşamların sabahla buluşmasını, muhabbetin uzayabilmesini, uzun muhabbetlerin başka hukuklar yaratmasına kapı aralıyor. nihayetinde uzun gecelerde şeriat devletleri kurup, küfür nizamlarını yıkan bir kuşağın çocukları değil miyiz biraz da. soru, bu gecelerin bugün de örgütlenip örgütlenemeyeceğine dair.

Mecidiyeköy'ün fotografını bir türlü bulamadım. Fakat Mecidiyeköy'den sonra tayfacak çöktüğümüz, Samet, Enes ve Kadir'in Türkan Şoray'ın karşısındaki evlerinin arka balkonundan çektiğim bu fotograf, Marmara yerine ikinci köprünün ayağını gören vadi manzarasıyla bana Mecidiyeköy'ü en çok anımsatan kare oldu. (Ocak 2011, Hisarüstü)

evin bir orta sınıf fantezisine dönüşmemesi, arzu ekonomisine dair alınan kararları engelleyecek ideolojik motivasyonların kuvvetine bağlı. diğer bir ifadeyle hasır minderde değil de deri koltukta oturmanın ve öyle bir ev kurmanın tercihini yapacak öznenin politik örgütlülüğü kilit. bizim mahallenin vasatı üzerinden (biraz da meseleyi cinsiyetlendirerek) devam edersek evin ve evliliğin inşasındaki arzu nesnelerinin, tüketimin, gündeli eşyanın kurulumu kadınların kararına terk edilmiş meseleler. mütedeyyin/müslüman erkeğin eve dair bir ütopyası yok. bunda ekseriyetin gençlik/öğrencilik deneyimlerinin kötü yurt/öğrenci evi etrafında şekillenmiş olması da etken. nihayetinde bu birlikte kurulmayan, karşılıklı feragat ve tavizlerle örülmüş bir icrayı dayatıyor.

"bizi orta sınıf yapan kadınlardır" gibi bir şeye indirgemek değil niyetim, demeye çalıştığım evlerimizi ve evliliklerimizi orta sınıf kılmayacak, aksine özgürleştirecek imkan ve ihtimalin kadınların ellerinde olduğudur. gündeliğin, pratiğin, mikropolitikanın kadınlıkla alakasını burada akla getirmek gerek. kadın temelli bir örgütlenmenin ve ideolojik perspektifin gündelik hayata dair pratikleri ve politikaları, makro siyaset eksenli klasik siyasanın çok daha ötesinde bir derinliğe teallük etmekte. şahsen kadınlık zanaati mikroya, gündeliğe, pratiğe dair söz ve eylem üretme kapasitesi çok yüksek bir ideoloji olduğunu düşünüyorum, feministler beni yakmasın, anamın evladıyım.

 Osman Abi'nin benim el koyduğum Yashica Mat 124 kamerasıyla, Hisardaki son evinde çekilen bu fotograf, üzerimizde çok emeği ve hep teklifsiz misafirperverliği ile ödenmez emeği olan, benim "ev" fikriyatıma da  paha biçilemez katkıları olan Osman Abi'ye dair unutamayacaklarımızdan bir karedir. (Ocak 2009, Hisarüstü)

evin açıklığının, kamusallığını, toplumsallığının mahremiyetle alakası olmadığını düşünüyorum. aksine mahremiyet belirli bir çoğullukla karşılaşma halinde tekilliklerin muhafaza ve setrine dair bir mesele gibi geliyor bana. çoğulluklardan mahrum ve münezzeh tekilliklerin mahremiyet meselesi zaten yok. inşa edilen duvarlar, arkasına gizlenilen yüksek güvenlikli siteler başka bir hayat ve nizamın arzularınca örgütleniyor. sakinlerine bu rejimi telkin ediyor, meskunları bu rejimi ve fikriyatı içselleştiriyor.

hala başka bir evin örgütlenebileceğine, kurulabileceğine inanıyorum. onun için mutluluğu tek başına değil hep beraber arayan kavgamıza dair notları, hafızaya düştükçe düşmeye devam edeceğim.



gelecek bölüm: "hayatta bir kez oluyor": evlilik, zamansallık ve çoğulluk

Read more